26 Δεκεμβρίου "Boxing Day".

Διάβασα την ανάρτηση του π.Αναστάσιου και ζήλεψα. Και εκμεταλλευόμενη και την ιδιότητα του (οι ιερωμένοι νευριάζουν?) και την blogo-φιλία μας είπα να κάνω και γω ανάρτηση για το ίδιο θέμα, ελπίζοντας ότι δεν θα μου θυμώσει.

Και επειδή δεν ήξερα ότι η σημερινή ημέρα ονομάζεται boxing day, είπα να το ψάξω λιγουλάκι.

26 Δεκεμβρίου λοιπόν, η ημέρα που ακολουθεί τη γιορτή των Χριστουγέννων και η οποία σαφώς εντάσσεται στο κλίμα κατάνυξης αυτής της περιόδου. Ημέρα που γιορτάζεται ο Άγιος Στέφανος στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης (?) και ημέρα με μία ειδική έννοια στην Μ. Βρετανία, τις πρώην αγγλικές αποικίες και σε Καναδά, Αυστραλία κ.α.

Η Boxing Day, όπως ονομάζεται χαρακτηριστικά σε αυτές τις χώρες, είναι μία αργία που εορτάζεται συνήθως με την οικογένεια να μένει σπίτι συγκεντρωμένη, όπως συμβαίνει και τα Χριστούγεννα. Ουσιαστικά, αποτελεί επέκταση των Χριστουγέννων και ο λόγος ύπαρξης αυτής της γιορτής χάνεται στα βάθη των αιώνων στην Βρετανία.

Υπάρχουν πολλές εκδοχές για το πως προέκυψε αυτή η μέρα και γιατί πήρε αυτό το περίεργο όνομα. "Boxing Day" σημαίνει "Ημέρα του Κουτιού" στην ελληνική μετάφραση και στη σύγχρονη εποχή, η ονομασία μπορεί να αποδοθεί στο άνοιγμα των δώρων των Χριστουγέννων τη συγκεκριμένη ημέρα.

Μια απ αυτές λέει ότι :

• Το όνομα βγαίνει από την λέξη κουτί (box) γιατί τη μέρα αυτή άνοιγαν τα παγκάρια των εκκλησιών και μοίραζαν τα χρήματα στους φτωχούς (το παγκάρι στα αγγλικά λέγεται alms box). Ακόμα και σήμερα, τα χρήματα που συγκεντρώνονται από την εκκλησία κατά τη διάρκεια της λειτουργίας των Χριστουγέννων δίνονται σε φιλανθρωπικούς σκοπούς.

• Aλλη υποστηρίζει ότι λέγεται boxing day γιατι την επομένη των Χριστουγέννων αρχίζουν οι εκπτώσεις έως και 70% σε διάφορα πολυκαταστήματα και εκεί πέφτει box για να προλάβουν ν αρπάξουν τις ευκαιρίες.

• Και μια τρίτη ότι οι τάρανδοι ψόφιοι στην κούραση από τα πολλά χιλιόμετρα πλακώνουν τον Santa στις μπουνιές.

Ιστορικά, οι εκδοχές είναι πολλές και ποικίλουν από τόπο σε τόπο. Το πότε πρωτοεμφανίστηκε δεν έχει γίνει γνωστό με ακρίβεια, ωστόσο οι περισσότερες εκδοχές συγκλίνουν στα χρόνια του Μεσαίωνα.

Ιδού ορισμένες από τις επικρατέστερες...

- Η ημέρα των Χριστουγέννων είχε πολύ δουλειά για τους υπηρέτες, οι οποίοι έμεναν μακριά από τις οικογένειές τους αυτές τις ημέρες. Έτσι, την επομένη έπαιρναν ρεπό, επέστρεφαν στα σπίτια τους και έπαιρναν σε κουτιά το φαγητό που είχε απομείνει από την γιορτή των αφεντικών τους.

- Η ανταλλαγή των δώρων, χρημάτων και αγαθών μεταξύ ατόμων του ίδιου κοινωνικού επιπέδου γινόταν την ημέρα των Χριστουγέννων ή πριν, ενώ η χαρά για αυτούς με μικρότερες δυνατότητες ερχόταν μία ημέρα μετά τις γιορτές.

- Μέλη της εμπορικής τάξης έδιναν κουτιά με φαγητό και φρούτα στους βοηθούς τους στις 26 Δεκεμβρίου, ως αναγνώριση των κόπων τους όλη τη χρονιά.

- Η ημέρα των Χριστουγέννων αποτελούσε αφορμή συγκέντρωσης όλων των μελών της οικογένειας στον ίδιο χώρο και οι εορτασμοί συνήθως κρατούσαν μέχρι την επομένη. Προτού, λοιπόν, χωριστεί και πάλι η οικογένεια, οι κυβερνήτες των περιοχών μοίραζαν τα... δώρα τους στον λαό (όπως είχαν υποχρέωση να κάνουν βάσει νόμων), προσφέροντας σε κουτιά φαγητό, ρούχα, εργαλεία και άλλα αγαθά, αναλόγως το μέγεθος της κάθε οικογένειας, που εκείνη την ημέρα ήταν φανερό.

- Στις 26 Δεκεμβρίου, οι υπηρέτες στην Βρετανία κουβαλούσαν κουτιά στα σπίτια των αφεντικών τους, τα οποία έριχναν μέσα νομίσματα, ως δώρο για το τέλος της χρονιάς. Μία παρεμφερής εκδοχή θέλει τα αφεντικά να έχουν τοποθετήσει κουτιά σε μία γωνιά του σπιτιού από την αρχή της χρονιάς, στα οποία έβαζαν ένα χρηματικό ποσό και την επομένη των Χριστουγέννων οι υπηρέτες έσπαγαν τα κουτιά ανακαλύπτοντας τη... γενναιοδωρία των αφεντικών τους.

- Στις εκκλησίες, τα κουτιά που προορίζονταν για ετήσιες δωρεές ανοίγονταν την ημέρα των Χριστουγέννων και τα ποσά που είχαν συγκεντρωθεί διανέμονταν από τον κλήρο την επομένη, την Boxing Day.

Πέφτει πάντα 26 Δεκεμβρίου, ημέρα την οποία εορτάζει και ο Άγιος Στέφανος,(?) γνωστός στους Αγγλοσάξονες για τις αγαθοεργίες τους. Γι' αυτό και τη boxing day εκτός του να ανοίγεις τα δώρα σου, συνηθίζεις να δίνει και χρήματα σε φιλανθρωπικές οργανώσεις και σε εκείνους που τα έχουν ανάγκη.

Επίσης, ο Άγιος Στέφανος θεωρείται προστάτης των αλόγων, γι' αυτό και η boxing day είναι γνωστή για τις ιπποδρομίες και το κυνήγι της, αλλά και για άλλες αθλητικές δραστηριότητες, όπως τη πιο γνωστή όλων, το ποδόσφαιρο.

Κατά την Boxing Day η παράδοση θέλει τα πρωταθλήματα της Μεγάλης Βρετανίας να την... τιμούν εντός των αγωνιστικών χώρων. Με τον καιρό, η τοποθέτηση αγώνων στο καλεντάρι την 26η Δεκεμβρίου έγινε... καθεστώς και πλέον κάθε ποδοσφαιρόφιλος έχει τη δυνατότητα σε μία αργία, να παρακολουθήσει αγώνες πρωταθλήματος.

Kαλό Μήνα .

Ο Νοέμβριος είναι ο ενδέκατος μήνας του Γρηγοριανού ημερολογίου, με διάρκεια 30 ημερών. Το όνομά του είναι ο εξελληνισμένος τύπος του λατινικού November, (από το novem, που σημαίνει εννέα 9). Το λουλούδι του μήνα είναι το χρυσάνθεμο και η τυχερή πέτρα του μήνα το τοπάζι.

Στον ελληνικό λαό ο Νοέμβριος είναι γνωστός με διάφορα δημώδη ονόματα όπως: Νοέμβρης, Νιόμβρης, Νουέμβρης κ.λ.π. παραλλαγές δηλαδή του ορθού Νοέμβριος.

Στους αρχαίους Ρωμαίους το έτος άρχιζε από το μήνα Μάρτιο, αλλά αργότερα όταν προστέθηκαν και οι μήνες Ιανουάριος και Φεβρουάριος (από τον αυτοκράτορα Νουμά Πομπήλιο), ο Νοέμβριος πέρασε τελικά στην 11η θέση, αν και τελικά κράτησε την αρχική του ονομασία.
Για τους αρχαίους Έλληνες, ο Νοέμβριος ήταν ο 5ος μήνας του αττικού έτους και είχε το όνομα «Μαιμακτηρίων». Το όνομα αυτό προέρχεται από ένα από τα ονόματα του Θεού Δία που ονομαζόταν και «Μαιμάκτης», δηλαδή θυελλώδης. Ήταν ο θεός των καιρικών συνθηκών και οι θνητοί έκαναν γιορτή προς τιμήν του για να εξασφαλίσουν με προσευχές την ευμένειά του, ώστε να μην είναι ο καιρός απειλητικός και επικίνδυνος για τον άνθρωπο και οι άνεμοι να μην είναι ιδιαίτερα σφοδροί. Η γιορτή αυτή ήταν τα λεγόμενα «Μαιμακτήρια».

Ο Όμηρος, ο Ησίοδος και ο Πτολεμαίος αναφέρουν στα έργα τους ότι η δύση του αστερισμού των Πλειάδων (της γνωστής Πούλιας) λίγο μετά τη δύση του ηλίου (περίπου στις 3 Νοεμβρίου) σηματοδοτούσαν την επιδείνωση του καιρού και το τέλος των θαλασσινών ταξιδιών, λόγω των ισχυρών ανέμων.
Ο Νοέμβριος ονομάζεται από τον λαό και «Σποριάς», επειδή είναι κυρίως ο μήνας της σποράς των δημητριακών και των οσπρίων. Τον ονομάζουν όμως και «Μεσοσπορίτη», επειδή οι αγρότες σε πολλές περιοχές της πατρίδας μας βρίσκονται στη μέση της σποράς, με σπαρμένα τα μισά χωράφια τους, έχοντας αρχίσει από τον Οκτώβριο-που και αυτός ονομάζεται Σποριάς.

Άλλα ονόματα για το Νοέμβριο είναι και τα: «Βροχάρης» (για τις βροχές του), «Ανακατωμένος» (για τις ακατάστατες καιρικές συνθήκες του, αλλά και «Χαμένος» (από το χάσιμο της μέρας, μιας και είναι σε διάρκεια από τις μικρότερες του έτους, ενώ οι νύχτες του από τις μεγαλύτερες).
Στη διάρκειά του το κρύο στον τόπο μας αρχίζει να δυναμώνει. Αυτή τη μεταβολή του τη «μηνάει» ο Άγιος Μηνάς, που γιορτάζει στις 11 Νοεμβρίου. Το κρύο δυναμώνει περισσότερο του Αγίου Φιλίππου (14 Νοεμβρίου) και τελικά «αντρειεύει» του Αγίου Ανδρέα (30 Νοεμβρίου). «Του Αϊ-Ντριός, αντρειεύει το κρύο», λέει ο λαός.
Το πρώτο 15θήμερο του Νοεμβρίου, η δύση της Πούλιας (Οι Πλειάδες) σηματοδοτεί την ορμητική έλευση του χειμώνα και προειδοποιεί τους αγρότες για το τέλος της σποράς, και από την άλλη πλευρά τους κτηνοτρόφους να κατεβούν με τα κοπάδια τους πιο χαμηλά, στα χειμαδιά τους, για να ξεχειμωνιάσουν. Επίσης με βάση την Πούλια ο λαός προσδιόριζε την ώρα κατά τη διάρκεια της νύχτας και έτσι κανόνιζε τις δουλειές του. Ήταν το «νυχτερινό του ρολόι».
«στις δεκαφτά ή στις δεκοχτώ πέφτει η Πούλια στο γιαλό και πίσω παραγγέλνει: Μηδέ στανίτσα στα βουνά, μήτε γιωργός στους κάμπους», λέει μια παροιμία του λαού.
Μερικές ακόμα λαϊκές ονομασίες του Νοέμβρη είναι: «Σκιγιάτης» (από τη σκιά, τη νύχτα), «Κρασομηνάς» (επειδή ανοίγουν τα καινούρια κρασία), Αϊ- Ταξιάρχης ή Αρχαγγελίτης ή Αϊ-Στράτης και Αϊ-Στρατηγός, επειδή γιορτάζουν οι Αρχάγγελοι Μιχαήλ και Γαβριήλ. Τέλος Αγιομηνάς, Φιλιππιάτης και Αντριάς.
Ο Νοέμβριος είναι ο μήνας όπου αρχίζει και η συγκομιδή της ελιάς, του ευλογημένου αυτού δέντρου και καρπού. Είναι μια κοπιαστική και απαιτητική αγροτική δουλειά. Παρόλα αυτά, όμως, καταλήγει σε ένα μεγάλο πανηγύρι και γιορτή χαράς για τους αγρότες, γιατί οι ελαιώνες γεμίζουν με κόσμο, άντρες, γυναίκες, νέους και παιδία. Όλοι μαζί, πολλές φορές με τραγούδι, συλλέγουν τον πολύτιμο καρπό. Στο τέλος θα ανταμειφθούν για τους κόπους τους με το υγρό χρυσάφι, το λάδι. Με αυτό θα τραφούν, θα ζήσουν, γιατί αυτό αποτελεί τη βάση της διατροφής, αλλά και της οικονομίας του τόπου μας. Με το πρώτο λάδι θα φτιαχτούν και οι πρώτες τηγανίτες και τηγανόψωμα, για το καλό του χρόνου….

Μερικές από τις παροιμίες που λέγονται για τον μήνα αυτόν:

Τον Οκτώβρη τα κουδούνια , το Νοέμβρη παραμύθια.
Το Νοέμβρη και Δεκέμβρη φύτευε καταβολάδες.

Άι- Μηνάς εμήνυσε του πάππου του χειμώνα:
-Έρχομαι ή δεν έρχομαι και τ' Άι- Φιλίππου αυτού είμαι.

Η πούλια βασιλεύοντας το μήνυμά της στέλνει.
Ούτε τσοπάνος στα βουνά ούτε ζευγάς στους κάμπους.

Αν τ' Άη Φιλίππου λείπω, τ' Άγια, των Αγιών δε λείπω.
Ούτε τσοπάνος στα βουνά ούτε ζευγάς στους κάμπους.

Οποίος σπείρει τον Νοέμβρη ούτε σπόρο δεν Θα πάρει.

Της ελιάς το φύλλο κι αν χαθεί, πάλι θε να ξαναβρεθεί.

Όταν έρθει ο Νοέμβρης σιγομπαίνει ο χειμώνας.

Ο Νοέμβρης έκλεισε, τα ζευγάρια είναι στο στάβλο κι ούτε ζευγάς στους κάμπους.

Ο άη- Μηνάς εμήνυσε, πούλια μη ξημερώσει.
Αγιά- Βαρβάρα μίλησε κι ο Σάββας αποκρίθη:» μάζεψε ξύλα κι άχυρα και σύρτε και στο μύλο, γιατί ο Αι Νικόλας έρχεται στα χιόνια φορτωμένος.

Ο Νοέμβρης σαν θα έλθει τα γομάρια μέσα κλείνει.

Νοέμβρη οργώματα κι ελιές, δεν απολείπουν οι δουλειές

Του Σαρανταμέρου η μέρα «καλημέρα» - «καλησπέρα».

Δικτυογραφία : dim-karat.ilei.sch.gr www.paidika.gr

28η Οκτωβρίου - Αφιέρωμα.

Στις 6 το πρωί της 28ης Οκτωβρίου του 1940 οι σειρήνες της αντιαεροπορικής άμυνας ξύπνησαν την Αθήνα, τα ανακοινωθέντα έγραφαν:

"Αι ιταλικαί στρατιωτικαί δυνάμεις προσβάλλουν από της 5.30 σήμερον τα ημέτερα τμήματα ... Αι ημέτεραι δυνάμεις αμύνονται του πατρίου εδάφους", οι εφημερίδες ξεσήκωναν τον κόσμο "'Ελληνες εις τα όπλα!" και οι 'Ελληνες εν μέσω ζητοκραυγασμών πανηγύριζαν στους δρόμους.

Αυτό ήταν το ιστορικό "ΟΧΙ" που γεμάτη υπερηφάνεια και φιλότιμο φώναξε η μικρή και φτωχή χώρα μας απέναντι στην ισχυρή φασιστική Ιταλία του Μουσσολίνι όταν της ζήτησε να παραδώσει τα ελληνικά εδάφη. Είχε έρθει η ώρα της "Μάχης της Ελλάδας" ...

Οι 'Ελληνες πολέμησαν με πενιχρά μέσα απέναντι σε μια πάνοπλη στρατιά. Και την νίκησαν. Διότι πολέμησαν με φρόνημα και λεβεντιά, με ελληνική ψυχή. 'Ολες οι αρετές των Ελλήνων μπήκαν και κέρδισαν εκείνον τον πόλεμο.

"Στο εξής δεν θα λέγεται ότι οι 'Ελληνες επολέμησαν σαν ήρωες, αλλά ότι οι ήρωες επολέμησαν σαν 'Ελληνες." έγραψε η εφημερίδα "Manchester Guardian" στις 19 Απριλίου του 1941.

Η συνάντηση Γκράτσι - Μεταξά και το Ιταλικό τελεσίγραφο

Εμμανουέλλε Γκράτσι. Ιταλός πρέσβης στην Αθήνα από 19 Απρ. 1939. Προσπάθησε να αποτρέψει τον Μουσσολίνι και τον Τσιάνο (υπουργό Εξωτερικών) από το να επιχειρήσουν ιταλικήν εισβολήν στην Ελλάδα. Οι προσπάθειές του σχολιάζονταν στην Ρώμη ειρωνικά. Ο ίδιος ο Μουσσολίνι τον είχε κατηγορήσει ότι ήταν "φιλέλληνας, αλλά ότι δεν έπρεπε να εκπλήσσεται κανείς, δεδομένου ότι είχε κλασσική μόρφωση". (Εμ. Γκράτσι, "Η Αρχή του Τέλους", ΕΣΤΙΑ 1980, σελ. 212.)

Ο τότε πρεσβευτής της Ιταλίας στην Ελλάδα Γκράτσι στο βιβλίο του «Η αρχή του τέλους» γράφει για τη δραματική συνάντηση που είχε με τον Μεταξά την 3η πρωινή της 28ης Οκτωβρίου:

«…Η συνείδησίς μου με επίεζε ότι την στιγμήν αυτήν εγενόμην συνένοχος μιας ατιμίας. Είδα επί τέλους να ανάβη το φως και τον Μεταξά να κατεβαίνη. Με εγνώρισε και διέταξε τον σκοπόν να με αφήση να περάσω. Μου έδωκε την χείρα και με ωδήγησεν εις εν μικρόν σαλόνι. Μόλις εκαθήσαμε, του ενεχείρισε το έγγραφον. Ήρχισε μετά προσοχής να το διαβάζη… Παρηκολούθησα την συγκίνησίν του εις τας χείρας του και τους οφθαλμούς του».

Μόλις ετελείωσε η ανάγνωσις, ηκολούθησεν ο εξής διάλογος:

ΓΚΡΑΤΣΙ: κ. Πρόεδρε, είμαι επιφορτισμένος να σας ανακοινώσω ότι, εις περίπτωσιν μη αποδοχής των όρων, τα ιταλικά στρατεύματα θα εισβάλουν εις το ελληνικόν έδαφος την 6ην πρωινήν.
ΜΕΤΑΞΑΣ: Ποια στρατηγικά σημεία θέλει να καταλάβει η Ιταλία;
ΓΚΡΑΤΣΙ: Δεν γνωρίζω, κ. Πρόεδρε.
ΜΕΤΑΞΑΣ: (Προσβλέπων παρατεταμένα εις τους οφθαλμούς τον Ιταλόν πρεσβευτήν και με σταθεράν την φωνήν) κ. Πρεσβευτά, το περιεχόμενον του τελεσιγράφου και ο τρόπος καθ’ον μοι επεδόθη σημαίνουν πόλεμον εκ μέρους της Ιταλίας. (Alors c’ est la Guerre!)». Ο πρωθυπουργός σηκώνεται από την καρέκλα του και ο Ιταλός πρεσβευτής αποχωρεί, χωρίς οι δύο άνδρες να ανταλλάξουν χαιρετισμό. Και ο Γκράτσι καταλήγει:

«Έφυγα υποκλιθείς με τον βαθύτερον σεβασμόν προ του υπερηφάνου γέροντος, ο οποίος επροτίμησε την θυσίαν αντί της υποδουλώσεως. Έφυγα ταπεινωμένος και με σφιγμένην την ψυχήν από μίσος προς το επάγγελμά μου».

O Kωστής Παλαμάς, αν και γέρος και με βαριές τις φτερούγες της ποιήσεως του, από τις πρώτες μέρες μετά την 28η Oκτωβρίου είπε στον αγωνιζόμενο ελληνικό λαό το βαρυσήμαντο δίστιχο:

Aυτό το λόγο θα σας πω, δεν έχω άλλο κανένα,
Μεθύστε με τ' αθάνατο κρασί του Eικοσιένα.

Aλλά και ο ποιητής του Tάκη Πλούμα και του Mπαταριά, ο Mιλτιάδης Mαλακάσης, ενεπνεύσθη από την 28ην Oκτωβρίου. Mε ένα τετράστιχό του, χαρακτηριστικό για τη λιτότητα του στίχου και την στερεά λυρικήν απόδοση, είπεν ο ποιητής ότι βάρβαρα χέρια και μωρά θέλησαν να χαλάσουν μιαν χώραν ιερή και ρίξανε φωτιά. Mα η φλόγα που ξάστραψε, φώτισε μόνο τη δόξα του Mεσολογγιού και του κακούργου τη θωριά. Kαι σ' ένα άλλο μικρό ποίημά του, με τον τίτλο «Στην πατρίδα μπροστά», λέγει, ανάμεσα σ' άλλα, ο ποιητής:

- Ποιος θνητός έχει την χάρη
Πώχει μόνον ο στρατιώτης;
Tι τιμή στο παλληκάρι
Που θα πέση στο πλευρό της;

Παρόμοιες εμπνεύσεις από την 28ην Oκτωβρίου είχαν και άλλοι νεότεροι ποιητές, όπως ο Σωτήρης Σκίπης, ο Tέλλος Άγρας, ο Γεώργιος Aθάνας, η Eιρήνη η Aθηναία, ο Tάκης Mπαρλάς και άλλοι πολλοί μεταπολεμικοί ποιητές.

Iδού ένα δείγμα του πατριωτικού λυρισμού του Tέλλου Άγρα:

- Mητέρα του πολεμιστή
και του στρατιώτη ταίρι
αχ, όπου δεν αγάπησε
τον χωρισμό δεν ξέρει.
- Mα η δάφνη έχει το δρόμο της
κ' η νίκη το δικό της.
Aνάμεσα ουρανού και γης
Παλεύει ο στρατιώτης.
(Mάνα και Γυιος)

Kαι ένα δείγμα της ωραίας πατριωτικής εξάρσεως από την εποχή εκείνη, του Γεωργίου Aθάνα:

- Άρματα αν σου λείπουν και κανόνια
σου περσεύει η πίστη στην καρδιά,
τρεις χιλιάδες ένδοξα όλα χρόνια
την χρυσή σου αγιάζουν λεφτεριά.
- Kι είναι κάθε χρόνος, κάθε αιώνας
ένα στίφος άϋλο, ένας στρατός,
άνισος στα σίδερα ο αγώνας,
άνισος και στα όπλα του φωτός.
- Mε το αστραφτερό σου οπλίσου δίκηο,
χτύπησε τη βία θαρετή
κάλλιο νάχης θάνατο αντρίκιο
παρά νάζηες δίχως αρετή.
- Mα γλυκειά μου Eλλάδα δεν πεθαίνεις
όπως δεν επέθανες ποτέ.
Zης αιώνια κι όλους ανασταίνεις
όταν ξαναλές «Mολών λαβέ».
(Γλυκειά μου Eλλάδα)

Aλλά εκείνος που αμέσως με την έναρξη του αγώνος έθεσε στη διάθεση του Έθνους ολόκληρη την πνευματική του πανοπλία υπήρξε χωρίς αμφιβολία ο Άγγελος Σικελιανός, ο Nείλος της νεοτέρας ελληνικής ποιήσεως. Πράγματι ο Σικελιανός, από την επομένη της ιστορικής εκείνης ημέρας της 28ης Oκτωβρίου 1940, κατέστη με τον Λόγον του, τον ποιητικόν και τον πεζόν, ο βροντερός υπέρμαχος του εθνικού φρονήματος των Eλλήνων, ο μεγαλόστομος και ενθουσιώδης κήρυκας της ελληνικής πολεμικής αρετής και του αγώνος για τη διάσωση των πνευματικών αξιών της φυλής μας. Iδού μερικά από τα αθάνατα κι' εμπνευσμένα λόγια του Σικελιανού:

«Eλέγαμε: ένα Mαραθώνα ακόμα! Ελέγαμε μια Σαλαμίνα ακόμα! Eλέγαμε: ακόμα ένα Eικοσιένα! Kαι ήρτες τέλος Σύ, Mητέρα - Mέρα, όπου αγκάλιασες κι ανύψωσες ολόκληρα τα περασμένα στον ανώτατο λυτρωτικό σκοπό τους, στον υπέρτατό τους ηθικόν Iστορικό Pυθμό!
Ω δικαίωση όλων των ελληνικών αγώνων!
Ω ύψιστη ηθική στροφή μέσα στο χάος ολόκληρου του Kόσμου! Kαι μαζί, ω γιγάντεια, πλέρια ιστορική καταβολή, από την οποία, Nικητές οι Έλληνες θα ξεκινήσουμε αύριο, πρωτοπόροι της πνευματικής ανάπλασης ολόκληρης της Γης.
Ω Mέρα - Mάννα, που μας έσπασες, ακέρια κι ως το ύστατο, όλα τα κρυφά εσωτερικά δεμά μας. Ω κοσμοϊστορική Eλευθερία, τόσο βαθιά λαχταρισμένη! Nα 'σαι! Σε κατέχουμε! Σε νοιώθουμε! Σε θέλουμε!
Kαι θε να Σε κρατήσουμε όλοι στο τεράστιο ύψος που μας φανερώθηκες απ' τα χαράματα των Eικοσιοχτώ του Oχτώβρη του 1940 κι ως με την συντέλεια των αιώνων, είτε ζήσουμε, είτε αύριο που θα φέγγης πάνω απ' όλο τον πλανήτη το γιγάντειο φως Σου, θα βρισκόμαστε στα σπλάχνα Σου, ω Mητέρα, αθάνατοι νεκροί».
(28 του Oχτώβρη του 1940, Nέα Eστία 1940)

O Σικελιανός είδε τον αγώνα που άρχισε την 28ην Oκτωβρίου 1940 όχι μόνον σαν έναν υπέρ πάντων αγώνα του ελληνικού έθνους, αλλά σαν ένα κοσμοϊστορικό γεγονός. Tον είδε σαν ένα σταθμό στην πάροδο των αιώνων, σαν αγώνα μεταξύ της Eλλάδος και της Pώμης, μεταξύ του ελληνικού πνεύματος και της ανόθευτης ελληνικής πνευματικής παραδόσεως ενάντια στη ρωμαϊκή κενοδοξία. Tον είδε σαν προσπάθεια να διατηρηθούν αλώβητοι οι πνευματικοί θησαυροί της Eλλάδος, μακριά από τα νόθα και πλαδαρά ρωμαϊκά στοιχεία. Tον είδε, τέλος, σαν μια υψίστη συμβολή της ελληνικής σκέψεως στην πνευματική και ηθική διαφώτιση ολοκλήρου της Aνθρωπότητος. Tις ιδέες αυτές τις διεκήρυξε ο Σικελιανός με το παρακάτω «Πανανθρώπινο Eμβατήριο της Eλλάδος».

Oμπρός! Με ορθή, μεσούρανη
της λευτεριάς τη δάδα,
ανοίγεις δρόμο Eλλάδα
στον άνθρωπο... Oμπρός!
- Oρμάνε πρώτοι οι Έλληνες
κι όλοι οι λαοί σιμά Σου
- μεγάλο τ' όνομά Σου
βροντοφωνάν. Oμπρός!
- Oμπρός να γίνουμε ο τρανός
στρατός που θα νικήση
σ' Aνατολή και Δύση
το μαύρο φίδι ομπρός
- ομπρός κι η Eλλάδα σκώθηκε
και διασκορπάει τα σκότη.
Aνάστα, η Aνθρωπότη
κι ακλούδα την... Oμπρός!
(Λυρικός Bίος E')

O Tάκης Παπατσώνης, ο ποιητής που ελάμβανε τις εμπνεύσεις του στην ατμόσφαιρα της ήρεμης συλλογής και μελέτης, εδονήθη από την μεγάλη εκείνη ημέρα, τη Mέρα - Mάνα, όπως την είπεν ο Σικελιανός, την είδε με τα μάτια της ψυχής του και την έκαμε ένα αξιόλογο για την πρωτοτυπία και την αισθητική του χάρη ποίημα, με τον τίτλο «Mήνιν κ' αείδω». Στο ποίημα αυτό ο ποιητής μελετά με την αίσθηση ιστορικού ερευνητού (ανάλογη, ίσως, μ' εκείνη του ιστορικού Kαβάφη) τις αντιθέσεις Eλλάδος και Iταλίας και φθάνει μέχρι του Iλίου.

Στα μύχια και στ' απώτατα και στους μυχούς του Iλίου ψαρεύεται η αντίθεση και η εχθρότη των προγόνων.
Aυτοί τους όλοι οι ηλιόλουστοι, με τα θαλασσινά τους καμώματα, δεν μοιάζουνε καθόλου νάναι αδέρφια.
Πάτερ Aγχίσης που έφευγε καβάλλησε το γυιο του και τράβηξαν πολύ μακρυά, το Λάτιο ν' αποικήσουν.
Θαλάσσια περιπλάνηση τους έφερε και τότες στην Ήπειρο και στα βουνά κ' εκείθεν η Σιβύλλα τους έδειξε την Iταλίαν αντίκρυ, πως να πάνε.
Tραβάν λοιπόν, οι ευσεβείς και τα εικονίσματά τους βάρβαροι σε βαρβάρων γη, μα ο πλους τους σακατεύει στης Σικελίας το Δρέπανο, που ο Aγχίσης τα τινάζει.
Mα αν τούτου δεν βοδώθηκε το καβαλλίκεμά του, όμως στη Δύση πάτησε πρόσφυγας ο Aινείας και δέθηκε με κουμπαριά στης λύκαινας τα στήθη οπούθε φαίνεται η γενιά του έχει έκτοτε αντλήσει συνήθειες και καμώματα εις άκρον θηριώδεις.

Kλαρί των Tρώων, που βάλθηκε στη Δύση να φυτρώση
κλαρί εκείνων, που την Eστία θυσιάσαν στους ερώτους,
κλαρί εκείνων, που κλέψανε την όμορφην Eλένη...
Kι ως δεν εκαρποβόλησε το πάλαι η αρπαγή τους,
αλλά ρημάδια πλέχανε τις θάλασσες προσφύγοι
και σήμερα βουλήθηκαν την Aθηνά Σοφία
να ζαλωθούν, αυτοί που ο Zεύς τους μώρανε για πάντα.

H ορθοδοξία των Oλυμπίων βάλθηκε τον αγώνα
καθώς πάλαι ποτέ υψηλά στα δώματα του όρους
να κρίνη. Kαι σκορπίστηκαν οι Aθάνατοι τριγύρω
καθένας με τα σύνεργα που τούταξε ο βερμέτης,
φυσούνα Aιόλου, τα φτερά του Eρμή, του Ποσειδώνα
η τρίαινα, η φωτιά του Hφαίστου, ο κεραυνός του Δία
κι απάνω απ' όλα η αγαπητή μορφή, η γαληνεμένη,
η απαθής επίγνωσι της άκρατης Σοφίας,
η πάνοπλη, η αστραφτερή, η αλάθητη, η ωραία
πλέον ζώπυρη από Aπόλλωνα, ασπίδα κατσικίσια,
με πάμφωτο, θαμβωτικό της μεγαλοπρεπείας
το Δόρυ που λαμποκοπά, το Δόρυ της Παρθένου,
το Δόρυ, που παραφυλάει τον Ήλιο της Eλλάδας,
μην αλλοιωθή, μη σκοτισθή, μη χάση το παράπαν
ούτε ένα μόριο της αρχαίας, της θεογενούς του Oυσίας.

Aπό το Σικελιανό στον Παπατσώνη. Kαι από τον Παπατζώνη στον Oδυσσέα Eλύτη, που είναι μια από τις πρώτες ποιητικές δυνάμεις του τόπου μας.
O ποιητής με την τέλεια λυρική φλέβα, που η ποίησή του καταυγάζεται από ένα όργιο φωτός, εικόνων και λυρικών εκλάμψεων και μοιάζει με «πρωϊνό ξύπνημα στα νησιά του Aιγαίου» (όπως χαρακτηριστικά την είπε ο αείμνηστος Γ. Θεοτοκάς), έλαβε μέρος στον πόλεμο της Aλβανίας και με την πείρα του πολέμου αυτού μας έδωσε το «Aσμα ηρωϊκό και πένθιμο για το χαμένο ανθυπολοχαγό της Aλβανίας», ένα ποίημα που ασφαλώς αποτελεί την πληρέστερη ποιητική σύνθεση του πολέμου στην Aλβανία. O Eλύτης δεν είδε τον αγώνα στα άξενα βουνά της Aλβανίας με το βλέμμα του εθνικού τροβαδούρου. Aντίθετα εισέδυσε στην ουσία του αγώνος και είδε μέσα σ' αυτόν τον πόνο αλλά και το ήθος και την αρετή του μαχομένου στρατιώτη.

- Έτσι καθώς τινάζεται μέσ' τη βροχή το δέντρο
και το κορμί αδειανό μαυρίζει από τη μοίρα
κι ένας τρελλός δέρνεται μες το χιόνι
και τα δυο μάτια πάνε να δακρύσουν...
- Γιατί, ρωτάει ο αετός, πούναι το παλληκάρι!
Γιατί, ρωτάει στενάζοντας η μάννα, πούναι ο γυιος μου
κι όλες οι μάννες απορούν, που νάναι το παιδί!
Γιατί, ρωτάει ο σύντροφος, που νάναι ο αδελφός μου
κι όλοι οι σύντροφοι απορούν, που νάναι ο πιο μικρός!
Πιάνουν το χιόνι, καίει ο πυρετός,
πιάνουν το χέρι και παγώνει,
παν να δαγκώσουνε ψωμί κι εκείνο στάζει από αίμα,
κοιτούν μακρυά τον ουρανό, κι εκείνος μελανιάζει.
Γιατί, γιατί, γιατί, γιατί να μη ζεσταίνει ο θάνατος.
Γιατί ένα τέτοιο ανόσιο ψωμί.
Γιατί ένας τέτοιος ουρανός, εκεί που πρώτα εκατοικούσε ο ήλιος;

Aλλά πέρα απ' αυτά ο Eλύτης είδε επίσης το πραγματικό νόημα του αγώνος. Eίδε τον αγώνα στις πραγματικές ηθικές του διαστάσεις, τον είδε σαν δικαίωση του Eλληνισμού στο νεότερο κόσμο.

«Για τον Eλληνισμό - έγραφε ο Eλύτης - τον Eλληνισμό του αιώνα μας η δικαίωση αυτή ήταν η Aλβανία.
Eκεί πάνω στα χιονισμένα καταράχια της Πίνδου, του Mοράβα και των Kεραυνίων, όπου ο φτωχός, ο πεινασμένος, ο τσακισμένος από τις πορείες φαντάρος έρριχνε αψήφιστα τη χειροβομβίδα του και προχωρούσεν ακάματος με τη λόγχη μπροστά, εκεί δινόταν η συνέχεια μιας φωτεινής ιστορίας και συνάμα η λύση ενός παλιού δράματος. Eκεί ξανάβρισκε με μιας το νόημά του ο αγώνας του '21. Eκεί ολοκλήρωνε το φωτοστέφανό της η δοξασμένη εποχή του 12 - '13. Eκεί ξεσπούσε, μετατοπισμένη εδαφικά, η αντεκδίκηση της μικρασιατικής υποχώρησης και λυνόταν το ψυχολογικό σύμπλεγμα που βάραινε τον τόπο από την εποχή της προσφυγιάς. Aλλά πάνω απ' όλα εκεί ο λαός έδινε το μέτρο της ηθικής αντοχής του, πρώτη φορά στην ιστορία ενωμένος σ' ένα ενιαίο και αδιαχώριστο σύνολο».

Aυτά έγραφε ο ποιητής και είχε δίκαιο να τονίζει ότι η 28η Oκτωβρίου συγκέντρωνε το νόημα όλων των προηγουμένων αγώνων του έθνους.

H ΦΩNH TOY ΠOIHTH: EΛEYΘEPIA
«Tώρα χτυπάει πιο γρήγορα το όνειρο
μεσ το αίμα.
Tου κόσμου η πιο σωστή στιγμή σημαίνει
Eλευθερία!
Έλληνες μες στα σκοτεινά δείχνουν το δρόμο.
Eλευθερία!
Για σένα θα δακρύσει από χαρά ο ήλιος.
Παιδιά δεν είναι άλλη γη ωραιότερη,
Tου κόσμου η πιο σωστή στιγμή σημαίνει.»
Oδυσσέας Eλύτης

Iδού ένα τελευταίο δείγμα από την ποίηση του Λ. Kουκούλα:

- Δεν χάθηκες, μα κι ούτε θα χαθείς
κι ας έρθουν πάλι οι Πέρσες κι οι Λατίνοι,
δεν είσαι κάστρο για να πατηθείς,
είσαι το φως Eλλάδα, που δεν σβήνει...»

Και η Σοφία Βέμπο τραγουδούσε:

ΠΑΙΔΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΠΑΙΔΙΑ
(Σοφία Βέμπο)

Μέσ’ τους δρόμους τριγυρνάνε
οι μανάδες και κοιτάνε
ν’ αντικρύσουνε,
τα παιδιά τους που ορκιστήκαν
στο σταθμό όταν χωριστήκαν
να νικήσουνε,

Μα για κείνους που ’χουν φύγει
και η δόξα τους τυλίγει
ας χαιρώμαστε,
και ποτέ καμμιά ας μην κλάψει
κάθε πόνο της ας θάψει
κι’ ας ευχώμαστε·

Παιδιά της Ελλάδος Παιδιά
που σκληρά πολεμάτε πάνω στα βουνά,
Παιδιά στη γλυκειά Παναγιά
προσευχόμαστε όλες, να ’ρθετε ξανά.

Λέω σ’ όσες αγαπούνε
και για κάποιον ξενυχτούνε
και στενάζουνε,
πως η πίκρα κι’ η τρεμούλα
σε μια τίμια Ελληνοπούλα
δεν ταιριάζουνε,

Ελληνίδες του Ζαλλόγγου
και της Πόλης και του Λόγγου
και Πλακιώτισσες,
όσο κι’ αν πικρά πονούμε
υπερήφανα ας πούμε
σαν Σουλιώτισσες·

Παιδιά της Ελλάδος Παιδιά
που σκληρά πολεμάτε πάνω στα βουνά,
Παιδιά στη γλυκειά Παναγιά
προσευχόμαστε όλες, να ’ρθετε ξανά.

Με της νίκης τα κλαδιά
σας προσμένουμε Παιδιά!!!

γυναίκες της Πίνδου

Ανακοίνωσις του Πρωθυπουργού Ι. Μεταξά προς τους ιδιοκτήτας και αρχισυντάκτας του Αθηναϊκού Τύπου εις το Γενικόν Στρατηγείον (ξενοδοχείον "Μεγάλη Βρεταννία) εις τας 30 Οκτωβρίου 1940

("Ο Ελληνικός Στρατός κατά τον Δεύτερον Παγκόσμιον Πόλεμον - Ο Ελληνοϊταλικός Πόλεμος 1940-41 - Η Ιταλική εισβολή 28/10/1940 μέχρι 13/11/1940", έκδοσις ΓΕΣ/ Διεύθυνσις Ιστορίας Στρατού, 1960.
Η εισαγωγή και οι σημειώσεις του Γιάννη Λ. Μπακούρου, σε αναδημοσίευση της ανακοινώσεως Μεταξά, στο περιοδικό "Πολιτικά Θέματα", 27 Ιαν. 1995, "Κείμενα Ελλήνων".)

Φειδίας Ν. Μπουρλάς
Αθήνα, 28 Οκτωβρίου 1997

---

Εισαγωγή

Τετάρτη, 30 Οκτωβρίου 1940. Τρίτη μέρα του πολέμου. Τα στρατεύματά μας δεν έχουν περάσει ακόμη στην αντεπίθεση. Οι Ιταλοί διατηρούν την πρωτοβουλία. Στον παραλιακό τομέα και στην Πίνδο προχωρούν. Μόνο στο κέντρο, στην γραμμή Καλαμάς-Καλπάκι έχουν αναχαιτισθεί.
Στην Αθήνα, ο πρωθυπουργός Ι. Μεταξάς καλεί, στο Γενικό Στρατηγείο (στο ξενοδοχείο "Μεγάλη Βρεταννία") τους εκδότες και αρχισυντάκτες των εφημερίδων και "κεκλεισμένων των θυρών" τους ενημερώνει για το πώς φτάσαμε σε πολεμική αναμέτρηση με την φασιστική Ιταλία.
Ο διοπτροφόρος πρεσβύτης, που το παρουσιαστικό του δεν έχει τίποτε το επιβλητικό, δεν είναι εκείνη την κρίσιμη ώρα, ο δικτάτωρ του "αποφασίζομεν και διατάσσομεν". Είναι ο ηγέτης μιας μικρής χώρας που έχει αποδυθεί σε αγώνα υπάρξεως. Ο ηγέτης ενός λαού που διεξάγει αγώνα υπέρ βωμών και εστιών. Ο ηγέτης που, εδώ και τρεις μέρες, σηκώνει στους ώμους του το συντριπτικό βάρος μιας ιστορικής αποφάσεως και μιας ευθύνης τρομακτικής.
Τα άγρια χαράματα της Δευτέρας 28 Οκτωβρίου, η Ιστορία χτύπησε την πόρτα του μικροαστικού σπιτιού του. Τον βρήκε μόνον. Κατάμονο. Ούτε ένας επιτελής κοντά του. Ούτε ένας υπασπιστής δίπλα του. Ενώπιος ενωπίω! Η Ιστορία αναμένει επιτακτικά μια απάντηση. Θα την δώσει αυτός. Χωρίς να ζητήσει κάποιων άλλων τις γνώμες, τις σκέψεις, τις συμβουλές. Συγκλονιστικό το ραντεβού με την Ιστορία. Λιγόλεπτη καταλυτική δοκιμασία. Το πνεύμα συντρίβει την ύλη. Η ψυχή ορθώνεται πανίσχυρη, απαλλαγμένη από αδυναμίες, δισταγμούς και αμφιβολίες. Λυτρωμένη από μνησικακίες, πάθη και μικροψυχίες.
Όταν ο Μεταξάς θα προφέρει το ΟΧΙ θα είναι πλέον ένας άνθρωπος ανανεωμένος. Αψεγάδιαστος. Περήφανος. Μεγάλος. Αποφασισμένος για όλα. Επιβλητικός. Έτσι θα παρουσιαστεί μπροστά στους εκπροσώπους του Τύπου.
Σαν να προαισθάνεται ότι το τέλος της ζωής του πλησιάζει, εμπιστεύεται στους δημοσιογράφους τις πιο ενδόμυχες σκέψεις του. Τις "εξομολογήσεις του".
Δεν πρόκειται για μια ψυχρή "ενημέρωση Τύπου". Το τονίζει ο ίδιος. Δεν θέλει μόνο την πένα τους. Θέλει και την ψυχή τους.
Το κλίμα έχει αλλάξει. Μέσα σε λίγες ώρες, το πρωινό της πρώτης μέρας του πολέμου, συντελείται μια δραματική μεταβολή στο καθολικό υποσυνείδητο του λαού μας. Μια αλλαγή στην στάση του απέναντι στον πρωθυπουργό. Η απειλή από τον άνανδρο επιδρομέα θα συσπειρώσει όλους τους Έλληνες στο πλευρό του Μεταξά. Του Μεταξά που θα επηρεασθεί και αυτός από την αλλαγή του κλίματος. Τις κρίσιμες εκείνες στιγμές λαός και κυβερνήτης ξεχνούν το παρελθόν.
Ο μέχρι χθες δικτάτωρ περιβάλλεται την αίγλη του ηγέτη. Είναι ο αρχηγός. Ο οδηγός. Αυτός θα διευθύνει τον αγώνα. Εμπνεόμενος από τον ηρωισμό του λαού μας θα τον οδηγήσει στις υψηλότερες κορυφές των ιστορικών πεπρωμένων του. Ο δρόμος θα είναι τραχύς. Η πορεία δύσκολη. Το ξέρει. Και θέλει να επανασυνδεθεί με τον λαό. Να του μιλήσει. Να τον βεβαιώσει ότι με την ένταξη στο στρατόπεδο των Δυτικών Δημοκρατιών, εγκαταλείπεται η ιδεολογική συγγένεια του καθεστώτος με τις δυνάμεις του Άξονος. Οι άνθρωποι του Αθηναϊκού Τύπου θα μεταφέρουν τις σκέψεις του στον λαό.
Η ομιλία του είναι σύντομη. Εξηγεί τις προσπάθειες που κατέβαλε για να "προφυλάξει τον τόπο". Να τον κρατήσει μακριά από την πολεμική σύγκρουση και την αιματοχυσία. Τονίζει ότι η πολιτική της αυστηράς ουδετερότητας ήταν αναγκαία και την ακολούθησε πιστά.
Αναφέρει τα τραγικά για το Έθνος και τον Ελληνισμό αποτελέσματα που θα είχε μια εκούσια προσχώρηση της χώρας στο στρατόπεδο του Άξονος.
Με την πικρή πείρα, από τον Εθνικό Διχασμό του 1915-22, τονίζει ότι μεγαλύτερος κίνδυνος για τη χώρα -χειρότερος και από ενδεχόμενη πρόσκαιρη υποδούλωσή της- είναι η διαίρεσή της. (Διαίρεση την οποίαν, δυστυχώς, δεν θα αποφύγει ο τόπος κατά την διάρκεια της ματωμένης οκταετίας 1942-49.)
Καταθέτει την πεποίθησή του ότι οι Γερμανοί, τελικώς, θα ηττηθούν.
Αναλαμβάνει την ευθύνην διά την "εξόχως σοβαράν απόφασιν" να μην κηρύξει πρόωρα επιστράτευση, παρά τις επανειλημμένες εισηγήσεις του Γενικού Επιτελείου.
Οραματίζεται την ικανοποίηση των εθνικών μας διεκδικήσεων, μεταπολεμικώς, και τελειώνει με την βεβαιότητα ότι "...η Ελλάς θα υποφέρει... (αλλά) τελικώς θα εξέλθει όχι μόνον ένδοξος αλλά και μεγαλύτερη...".

22 Ιανουαρίου 1995
Γιάννης Λ. Μπακούρος

---

Η ανακοίνωσις του Ι. Μεταξά

Κύριοι,
Έχω λογοκρισίαν [1] και ημπορώ να σας υποχρεώσω να γράφετε μόνον ό,τι θέλω. Aυτήν την ώραν όμως δεν θέλω μόνον την πέννα σας. Θέλω και την ψυχήν σας. Γι' αυτό σας εκάλεσα σήμερα για να σας μιλήσω με χαρτιά ανοιχτά. Θα σας ειπώ τα πάντα. Θα σας ειπώ ακόμη και τα μεγάλα μου πολιτικά μυστικά. Θέλω vα ξέρετε και σεις όλα τα σχετικά με την εθνικήν μας περιπέτεια ώστε να γράφετε, όχι συμμορφούμενοι προς τας οδηγίας μου, αλλά εμπνεόμενοι εις την προσωπική σας πίστιν από την γνώσιν των πραγμάτων.
Σας απαγορεύω να ανακοινώσητε σχετικά το παραμικρόν σ' οποιονδήποτε. Απολύτως και γιά οιονδήποτε λόγον. Κάθε παράβασις αυτής της εντολής μου θα έχη δια τον υπεύθυνον -και να είσθε βέβαιοι ότι θα ευρεθή ο υπεύθυνος- τας συνεπείας τας οποίας πρέπει να έχη σε πόλεμο ζωής ή θανάτου του Έθνους η προδοσία ενός μεγάλου μυστικού, έστω και αυτό αν έγινε από αφέλεια, χωρίς την παραμικρή κακή πρόθεσι. Φυσικά έχω τον λόγον σας...
Mη νομίσητε ότι η απόφασις του ΟΧΙ πάρθηκε έτσι, σε μια στιγμή. Μην φαντασθήτε ότι εμπήκαμε στον πόλεμο αιφνιδιαστικά. Ή ότι δεν έγινε παν ό,τι επετρέπετο και μπορούσε να γίνει δια να τον αποφύγωμε.
Από την εποχήν της καταλήψεως της Αλβανίας το Πάσχα πέρυσι το πράγμα άρχισε να φαίνεται. Από τον περασμένο Μάιο είπα καθαρά στον κ. Γκράτσι [2] ότι αν προσεβαλλόμεθα εις τα εθνικά κυριαρχικά μας δικαιώματα, θα ανθιστάμεθα αντί πάσης θυσίας και δι' όλων των μέσων. Συγχρόνως όμως μου ήρχοντο από την Ρώμην, από την Βουδαπέστην, από τα Τίρανα, από παντού πληροφορίαι αντίθετοι [3].
Εις τας 15 Αυγούστου έγινεν ο τορπιλλισμός της ΕΛΛΗΣ. Γνωρίζετε ότι από την πρώτην στιγμήν διεπιστώθη ότι το έγκλημα ήτο Ιταλικόν. Εν τούτοις δεν επετρέψαμεν να γνωσθή ότι είχομεν και τας υλικάς πλέον αποδείξεις περί της εθνικότητος του εγκληματίου [4]. Συγχρόνως όμως διέταξα τα αντιτορπιλικά τα οποία συνώδευον τα πλοία που μετέφερον τους προσκηνητάς από την Τήνον μετά το έγκλημα, άν προσβληθούν από αεροπλάνα ή οπωσδήποτε άλλως να κάμουν αμέσως χρήσιν των όπλων των.
Θα σας αποκαλύψω τώρα, ότι τότε διέταξα να βολιδοσκοπηθή καταλλήλως το Βερολίνον. Μου διεμηνύθη εκ μέρους τον Χίτλερ, η σύστασις να αποφύγω οιονδήποτε μέτρον δυνάμενον να θεωρηθή από την Ιταλίαν πρόκλησις. Έκαμα το πάν δια να μη μπορούν οι Ιταλοί να εμφανισθούν ως δυνάμενοι να έχουν όχι αφορμάς ευλόγους, αλλ' ούτε ευλογοφανές παράπονον εκ μέρους μας, αν και από την πρώτην στιγμήν αντελήφθην τι πράγματι εσήμαινεν η όλως αόριστος σύστασις του Βερολίνου. Σεις καλύτερον παντος άλλου γνωρίζετε ότι έκαμα το πάν δια να μη δώσωμεν αφορμήν εμφανίσεως της Ιταλίας ως δυναμένης να έχη ευλογοφανείς καν αφορμάς αιτιάσεων. Λόγω του επαγγέλματός σας έχετε παρακολουθήσει εις όλες τις λεπτομέρειες την ιστορίαν των ατελειώτων ιταλικών προκλήσεων δημοσιογραφικών και άλλων, αλλά και την χριστιανικήν υπομονήν την οποίαν ετηρίσαμεν, προσποιούμενοι ότι δεν τις καταλαβαίνουμε, περιοριζόμενοι μόνον σε δημοσιογραφικάς ανασκευάς των ιταλικών εναντίον μας κατηγοριών [5].
Ομολογώ ότι εμπρός εις την φοβεράν ευθύνην της αναμίξεως της Ελλάδος εις τέτοιον μάλιστα πόλεμον, έκρινα πώς καθήκον μου ήτο να δω εάν θα ήτο δυνατόν να προφυλάξω τοv τόπον από αυτόν έστω και δια παντός τρόπου, ο οποίος όμως θα συμβιβάζετο με τα γενικώτερα συμφέροντα του Έθνους. Εις σχετικάς βολιδοσκοπήσεις προς την κατευθυνσιν τον Άξονος μου έδόθη να εννοήσω σαφώς ότι μόνη λύσις θα μπορουσε να είναι μία εκουσία προσχώρησιν της Ελλάδος εις την "Νέαν Τάξιν" [6]. Προσχώρησις που θα εγένετο όλως ευχαρίστως δεκτή από τον Χίτλερ "ως εραστήν του Ελληνικού πνεύματος".
Συγχρόνως όμως μου εδόθη να εννοήσω ότι η ένταξις εις την Νέαν Τάξιν προϋποθέτει προκαταρκτικήν άρσιν όλων των παλαιών διαφορών με τους γείτονάς μας, και ναι μεν αυτό θα συνεπήγετο φυσικά θυσίας τινάς δια την Ελλάδα, αλλά αι θυσίαι θα έπρεπε να θεωρηθούν απολύτως "ασήμαντοι" εμπρός εις τα "οικονομικά και άλλα πλεονεκτήματα" τα οποία θα είχεν δια την Ελλάδα ή Νέα Τάξις εις την Ευρώπην και εις την Βαλκανικήν. Φυσικά με πάσαν περίσκεψιν και ανεπισήμως επεδίωξα δι' όλων των μέσων να κατατοπισθώ συγκεκριμένως ποίαι θα ήσαν αι θυσίαι αυταί, με τας οποίας η Ελλάς θα έπρεπε να πληρώση την ατίμωσιν της εξ ιδίας θελήσεως προσφοράς της να υπαχθή υπό την Νέαν Τάξιν.
Με καταφανή προσπάθειαν αποφυγής σαφούς καθορισμού μου εδόθη να καταλάβω ότι η προς τους Έλληνας στοργή του Χίτλερ ήτο οι εγγυήσεις oτι αι θυσίαι αυταί θα περιορίζοντο "εις το ελάχιστον δυνατόν". Όταν επέμεινα να κατατοπισθώ, πόσον επί τέλους θα μπορουσε να είναι αύτο το έλάχιστον τελικώς, μάς εδόθη να καταλάβωμεν ότι τούτο συνίστατο εις μερικάς ικανοποιήσεις προς την Ιταλίαν δυτικώς μέχρι Πρεβέζης, ίσως και προς την Βουλγαρίαν ανατολικώς μέχρι Δεδεαγάτς [7].
Δηλαδή θα έπρεπε δια να αποφύγωμεν τov πόλεμον, να γίνωμεν εθελονταί δούλοι και να πληρώσωμεν αυτήν την τιμήν... με το άπλωμα του δεξιού χεριού της Ελλάδος προς ακρωτηριασμόν από την Ιταλίαν και του αριστερού προς ακρωτηριασμόν από την Βουλγαρίαν. Φυσικά δεν ήτo δύσκολον να προβλέψη κανείς ότι εις μίαν τοιαύτην περίπτωσιν οι Άγγλοι θα έκοβαν και αυτοί τα πόδια της Ελλάδος. Και με το δίκαιόν των.
Κυρίαρχοι πάντοτε της θαλάσσης δεν θα παρέλειπον, υπερασπίζοντες πλέον τον εαυτόν των, έπειτα από μίαν τοιαύτην αυτοδούλωσιν της Ελλάδος εις τους εχθρούς των να καταλάβουν την Κρήτην και τας άλλας νήσους μας τουλάχιστον. Το συμπέρασμα αυτό δεν προέκυψεν μόνον από την πλέον απλήν λογικήν, άλλά και από ασφαλείς και βεβαίας πληροφορίας εξ Αιγύπτου, καθ' ας ειχεν ήδη προμελετηθή και αντιμετωπισθή ή ενέργεια που θα έπρεπε να γίνη ως φυσικόν επακόλουθον πάσης τυχόv εκουσίας ή ακουσίας συνεργασίας της Ελλάδος με τον Άξονα, εις τας ελληνικάς νήσους και προς παρεμπόδισιν εν περιπτώσει της δυνατότητος δια τόν Άξονα να τας χρησιμοποιήση.
Δεν δύναμαι αφ' ετέρου να μη παραδεχθώ ότι εις μίαν τοιαύτην περίπτωσιν το δίκαιον δεν θα ευρίσκετο με το μέρος της Κυβερνήσεως των Αθηνών και να μην αναγνωρίσω, ότι όταν ένας λαός, όπως ο αγγλικός, αμύνεται δια την ζωήν του, θα ήτο πλήρως δικαιολογημένος να κάνη τα ανωτέρω. Αλλά τότε ο Ελληνικός λαός δικαίως θα ετάσσετο εναντίον της κυβερνήσεως η οποία δια vα τον προφυλάξη από τον πόλεμον θα τον κατεδίκαζε εις εθελουσίαν υποδούλωσιν μετ' εθνικού ακρωτηριασμού. Αυτή η δήθεν προφύλαξις θα ήτο δια την τύχην της εις το μέλλον Ελληνικής φυλής, πλέον ολεθρία και από τας χοιροτέρας έστω συνεπείας οποιουδήποτε πολέμου. Το δίκαιον λοιπόν, δεν θα ήτο με το μέρος της Κυβερνήσεως των Αθηνών, εάν η τελευταία ενήργει κατά τας υποδείξεις του Βερολίνου που ανέφερα. Το δίκαιον θα ήτο με το μέρος του Ελληνικού Λαού, ο οποίος θα κατεδίκαζεν αυτήν, και των Άγγλων οι οποίοι υπερασπίζοντες την ύπαρξίν των επίσης δικαίως θα ελάμβανον τα μέτρα που εφέροντο έχοντες μελετήσει, εισακούοντες άλλωστε τας δικαίας αιτιάσεις των Ελλήνων, οίαι θα προέκυπτον εν καιρώ εάν εδίδετο ή εύλογος αυτή αφορμή.
Θα εδημιουργούντο έτσι όχι δύο, όπως το 1916, άλλά τρείς αυτήν την φοράν Ελλάδες [8].
Η πρώτη θα ήτο η επίσημος των Αθηνών η οποία είχεν φθάσει εις την πόρωσιν και το κατάντημα δια να αποφύγη τον πόλεμον να δεχθή να γίνη εθελοντής δούλος, πληρώνουσα μάλιστα την τιμήν αυτήν και με την συγκατάθεσίν της να αυτοακρωτηριασθή τραγικώτατα, παραδίδουσα εις την δουλείαν πληθυσμούς αμιγώς Ελληνικούς και μάλιστα δύναμαι να είπω τους Ελληνικωτέρους των Ελληνικών τοιούτους. Δευτέρα θα ήτο η πραγματική Ελλάς. Δηλαδή η παμψηφία της κοινής γνώμης του Έθνους, το οποίον ποτέ δεν θα απεδέχετο την εκουσίαν του υποδούλωσιν πληρωνομένην μάλιστα με εθνικόν ακρωτηριασμόν αφόρητον και ισοδυναμούσαν με οριστικήν ατίμωσιν και μελλοντικήν βεβαίαν εκμηδένισιν του Ελληνισμού ως εννοίας και οντότητος, εκμηδένισιν πρώτον ηθικήν και δεύτερον εν συνεχεία της ηθικής και υλικήν.
Tο Έθνος ουδέποτε θα συνεχώρει εις τόν Βασιλέα και την Εθνικήν Κυβέρνησιν της 4ης Αυγούστου, τοιαύτην πολιτικήν.
Τρίτη τέλος θα προέκυπτε μία ακόμη Ελλάς, η Ελλάς την οποίαν δεν θα παρέλειπον να δημιουργήσουν, φυσικά με την επίκλησιν του δημοκρατισμού, οι δημοκρατικοί Έλληνες υπό την κάλυψιν του βρετανικού Στόλου εις τα νήσους, Κρήτην και εις τας άλλας. Η τρίτη αυτή Ελλάς, η "Δημοκρατική" θα είχε με το μέρος της όχι μόνον την πρόθυμον υποστήριξιν της Αγγλίας εις την οποίαν θα έδιδε το δικαίωμα να καλύψη τας νήσους μας, καλυπτομένη και η ιδία εις την Βόρειον Αφρικήν, αλλά θα είχε με το μέρος της και το Εθνικόν δίκαιον. Η ηθική της δύναμις λοιπόν θα απερρόφα μοιραίως την επίσημον Ελλάδα, διότι θα διέθετεν η τρίτη αυτή Ελλάς, την ανεπιφύλακτον έγκρισιν και ενίσχυσιν της ανεπισήμου, της "δευτέρας" Ελλάδος, της Εθνικής δημοσίας γνώμης εν τη παμψηφία της.
Έζησα κύριοι την περίοδον του Εθνικού Διχασμού που εδημιουργήθη το 1916 όταν από την κατάστασιν εκείνην προέκυψαν δύο Ελλάδες, η των Αθηνών και της Θεσσαλονίκης. Τον κίνδυνον από μίαν νέαν διαίρεσιν της Ελλάδος προκύπτουσαν συνεπεία του Δευτέρου Παγκοσμίου πολέμου, όπως η διαίρεσις του 1916 πρέκυψε συνεπεία του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, μίαν νέαν διαίρεσιν μάλιστα πολύ τραγικωτέραν, διότι όπως την εσκιαγράφησα δεν θα είναι καν διχασμός, αλλά τριχοτομισμός. Toν κίνδυνον αυτόν τον θεωρώ κύριοι, δια το Έθνος και το μέλλον του ασυγκρίτως χειρότερον από τον πόλεμον, έστω και αυτόν τον πόλεμον, από τον οποίον είναι δυνατόν και δουλωμένη ακόμη να βγη προσωρινώς η Ελλάς. Λέγω προσωρινώς, διότι πιστεύω ακράδαντα ότι τελικώς η νίκη θα είναι με το μέρος μας.
Γιατί οι Γερμανοί δεν θα νικήσουν. Δεν μπορεί να νικήσουν.
Υπάρχουν πολλά εμπόδια.
Η Ελλάς είναι αποφασισμένη να μη προκαλέση, μεν, με κανένα τρόπο κανένα, αλλά και με κανένα τρόπο να μη υποκύψη. Προ παντός είναι αποφασισμένη να υπερασπίση τα εδάφη της, έστω και αν πρόκειται να πέση. Ήδη δε, η απόφασίς της αυτή και η πολιτική της αυτή, χάρις εις την οποίαν απρόκλητα προσεβλήθη, χάρισαν στον τόπο και στον λαό μας το πλέον ανεκτίμητον των αγαθών και το μεγαλύτερον στοιχείον της δυνάμεως του: Αυτή η πολιτική έδωσεν εις τον λαόν την απόλυτη ψυχική, και πανεθνική ένωσί του [9].
Σήμερα όμως επί πλέον υπάρχουν και μερικοί άλλοι παράγοντες που προδικάζουν την τελική μας νίκη. Η Τουρκία δεν είναι όπως το 1916 σύμμαχος των Γερμανών. Είναι σύμμαχος των Άγγλων [10]. Η Βουλγαρία βέβαια ενεδρεύει και τώρα όπως και τότε, αλλ' εν πάση περιπτώσει αυτήν την εποχήν τουλάχιστον προς το παρόν δεν τολμά. Ο καιρός όμως δεν δουλεύει για τον Άξονα. Δουλεύει για τους αντιπάλους του. Τέλος δια την Γερμανίαν η νίκη θα ήτο εν πάση περιπτώσει δυνατή μόνο με κοσμοκρατορίαν.
Αλλ' η κοσμοκρατορία δια την Γερμανίαν κατέστη οριστικά αδύνατος στην Δουνκέρκη [11]. Ο πόλεμος δια τον Άξονα έχει χαθή, από την στιγμήν που η Αγγλία διεκήρυξε: "Θα πολεμήσωμεν έστω και μόνον εις το νησί μας και πέραν των θαλασσών, θα πολεμήσωμεν μέχρι της νίκης" [12]. Αλλά επί πλέον και ημείς οι Έλληνες πρέπει να γνωρίζωμεν ότι δεν πολεμούμεν μόνον δια την νίκην, αλλά και δια την δόξαν [13].
Δεν ξέρω αν κανείς αντιβενιζελικός από σας είναι πάντοτε αδιάλλακτος.
"Είμαι εγώ, κύριε Πρόεδρε", απήντησεν ο παριστάμενος παλαίμαχος και αδιάλλακτος αρθρογράφος του αντιβενιζελικού τύπου κ. Κρανιωτάκης [14].
Λοιπόν ακούστε δια να συνεννοηθούμε. Εγώ, κύριοι, όπως επαρκώς σας εξήγησα, ετήρησα μέχρι σήμερον την πολιτικήν του αειμνήστου Βασιλέως Κωνσταντίνου, δηλαδή την πολιτικήν της αυστηράς ουδετερότητος. Έκαμα το παν δια να κρατήσω την Ελλάδα μακράν της συγκρούσεως των μεγάλων κολοσσών. Ήδη μετά την άδικον επίθεσιν της Ιταλίας, η πολιτική την οποίαν ακολουθώ είναι η πολιτική του αειμνήστου Βενιζέλου. Διότι είναι η πολιτική του συνταυτισμού της Ελλάδος με την τύχην της δυνάμεως, δια την οποίαν η θάλασσα είναι ανέκαθεν όπως και δια την Ελλάδα, όχι το εμπόδιον που χωρίζει αλλά η υγρά λεωφόρος που συνδέει. Βέβαια εις την ιστορίαν μας την νεωτέραν δεν είχομεν μόνον ευγνωμοσύνης λόγους και αφορμάς δια την Αγγλίαν, της οποίας άλλως τε η μεταπολεμική, πολιτική των τελευταίων ιδίως ετών, είναι πολιτική μεγίστων και ιστορικών αγγλικών ευθυνών [15]. Αλλά τας ευθύνας της αυτάς η Αγγλία τας αποδίδει σήμερον με την υπερήφανον αποφαστικότητα λαού μεγάλου, σώζοντος την ελευθερίαν του κόσμου και του πολιτισμού. Δια την Ελλάδα η Αγγλία είναι η φυσική φίλη και επανειλημμένως εδείχθη προστάτρια, ενίοτε δε η μόνη προστάτρια. Η νίκη θα είναι και δεν μπορεί παρά να είναι δική της. Θα είναι νίκη του Αγγλοσαξωνικού κόσμου, απέναντι του οποίου η Γερμανία, η οποία αφού έως τώρα δεν ηδυνήθη να επιτύχη οριστικόν αποτέλεσμα, είναι καταδικασμένη να συντριβή. Διότι από τώρα και πέρα ο ορίζων δεν πρέπει να θεωρήται δια τον Άξονα ανέφελος ούτε προς Ανατολάς και η Ανατολή είναι πάντοτε μυστηριώδης [16]. Πάντοτε ήτο, αλλά σήμερον υπέρ ποτέ είναι γεμάτη απρόοπτα και μυστήριο. Τελικώς λοιπόν θα νικήσωμεν. Και θέλω φεύγοντες από την αίθουσαν αυτήν να πάρετε μαζί σας όλην την δική μου απόλυτη βεβαιότητα, ότι θα νικήσωμεν. Εν τούτοις πρέπει να σας επαναλάβω ό,τι επισημότερον διεκήρυξα από την πρώτην στιγμήν. Η Ελλάς δεν πολεμά δια την νίκην. Πολεμά δια την Δόξαν. Και δια την τιμήν της. Έχει υποχρέωσιν προς τον εαυτόν της να μείνη αξία της ιστορίας της.
Η Ιταλία είναι μεγάλη δύναμις, όταν δε προχθές έγινεν η πρώτη αεροπορική επιδρομή, ομολογώ ότι με έκπληξιν ήκουσα εις σχετικήν ερώτησίν μου την απάντησιν, ότι τα επιδραμόντα αεροπλάνα ήσαν μόνον ιταλικά [17]. Αυτό φθάνει να σας δώση να καταλάβετε με ποιες ιδέες μπήκα στον πόλεμο. Αλλά υπάρχουν στιγμές κατά τις οποίες ένας λαός οφείλει, αν θέλη να μείνη μεγάλος, να είναι ικανός να πολεμήση, έστω και χωρίς καμμίαν ελπίδα νίκης. Μόνον διότι πρέπει. Γνωρίζω ότι ο ελληνικός λαός θα ήτο αδύνατον να δεχθή άλλο τι αυτήν την στιγμήν. Διότι είναι ελεύθερος και απερίσπαστος εις την φυσικήν ευθυκρισίαν και υπερηφάνειαν, εφ' όσον δεν εδόθη ευκαιρία να θολωθή η κρίσις του δι' αγοραίων θορύβων και παραπλανητικών εκστρατειών. Εκάμαμεν ότι ήτο δυνατόν δια να μη έχωμεν το παραμικρόν άδικον. Και θα εξακολουθήσωμεν την ιδίαν τακτικήν μέχρι τέλους. Σας έχω στο τραπέζι μερικά έγγραφα. Είναι όλαι αι αποδείξεις της ιταλικής ενέδρας εκ προμελέτης. Όταν τελειώσω μπορείτε να τα δείτε. Περιττόν να πάρετε σημειώσεις. Συντομώτατα θα δημοσιευθούν εις την Λευκήν Βίβλον, η οποία διέταξα να εκδοθή το ταχύτερον. Δεν σας κρύβω κύριοι, ότι η κατάστασις είναι εξαιρετικά δύσκολη. Μας περιμένουν μάλιστα δοκιμασίαι μεγάλαι. Δια να μη δώσω ευκαιρίαν προς την επιζητουμένην δια παντός τρόπου αφορμήν κατασυκοφαντήσεώς μας, ευρέθην υποχρεωμένος να πάρω μίαν απόφασιν εξόχως σοβαράν. Να μην κάμω την επιστράτευσιν, όταν από καιρού την εζήτησε και εξηκολούθησεν επανειλημμένως να μού την ζητά το Επιτελείον... [18]
Ο ιταλικός όγκος λοιπόν ευρήκεν απέναντι του δυνάμεις πάρα πολύ ασθενείς, τουλάχιστον δια την κρούσιν των πρώτων ημερών. Ο ρόλος σας είναι σήμερον μεγάλος και επισημότατος.
Μη χάνετε το θάρρος σας, οτιδήποτε και αν γίνη. Διότι άλλως αδύνατον να φανήτε άξιοι του λαού σας και του καθήκοντος σας, το οποίον είναι να συντηρήσητε την ιερή φλόγα του ελληνικού λαού, να βοηθήσητε τον μαχόμενον Στρατόν, να υπάρξητε συνεργάται της Κυβερνήσεως, ότι και αν αισθάνεσθε δι' αυτήν. Πρέπει να πιστεύσητε σεις δια να μπορέσετε να μεταδώσητε την πίστιν εις το κοινόν σας, μολονότι αυτήν την φοράν έχομεν όλοι μας να πάρωμεν από τον Ελληνικόν λαόν, και από το απερίγραπτον θάρρος του και όχι να του δώσωμεν.
Θέλω ακόμη να σας ειπώ κάτι. Ξέρω με βεβαιότητα ότι από την φοβεράν αυτήν δοκιμασίαν η Ελλάς θα υποφέρη. Ξέρω όμως επίσης με βεβαιότητα ότι τελικώς θα εξέλθη όχι μόνον ένδοξος αλλά και μεγαλύτερη. Θα προσέξατε το τηλεγράφημα του κ. Τσώρτσιλ το οποίον εδημοσιεύθη σήμερον εις τας εφημερίδας, ανακοινωθέν από του Υπουργείου Εξωτερικών [19]. Λοιπόν επειθυμώ να σας τονίσω τούτο: εκείνοι οι οποίοι εις το τηλεγράφημα αυτό δεν βλέπουν γραπτήν την επιβεβαίωσιν αγράφου συμφωνίας δια τα Δωδεκάνησα, δεν ξέρουν να διαβάζουν μέσα από τις γραμμές. Και κάτι άλλο. Τα Δωδεκάνησα προδικάζουν...

Δικτυογραφία : από εφημερίδα της Χιου www.alithia.gr/ Μέρος του κειμένου που είχε δημοσιευθεί στο τεύχος 274 του Oκτωβρίου 1973 του «Kρίκου», όπως δε σημειώνεται στο σχετικό του υστερόγραφο είναι βασισμένο σε μελέτη του καθηγητού Δημητρίου Kόρσου της Παντείου Σχολής του ιδίου έτους.ΔHM. N. ΛAΪNAΣ, www.cslab.ntua.gr/ , grundnig-vassilis.blogspot.com

φωτ.υλικο : www.thegreekz.com , users.ach.sch.gr/.../pindos-metafora.jpg , www.eikastikon.gr/

Μαρκ Σαγκάλ - Mark Chagall

O Μαρκ Σαγκάλ (ρωσ.: Марк Шага́л, 7 Ιουλίου 1887 – 28 Μαρτίου 1985) ήταν Γάλλος ζωγράφος, Ρωσο-εβραϊκής καταγωγής. Θεωρείται ένας από τους μείζονες καλλιτέχνες της μοντέρνας τέχνης.

Βιογραφία

Ο Σαγκάλ γεννήθηκε στο Βιτέμπσκ της σημερινής Λευκορωσίας, πρωτότοκος γιος εβραϊκής οικογένειας με εννέα παιδιά. Φοίτησε στο εβραϊκό δημοτικό σχολείο και αργότερα συνέχισε τις σπουδές του σε δημόσιο γυμνάσιο, παρά το γεγονός πως οι Εβραίοι γίνονταν πολύ δύσκολα δεκτοί. Από νεαρή ηλικία ασχολήθηκε με τη μουσική μαθαίνοντας βιολί, καθώς και με το σχέδιο. Έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη ζωγραφική και φοίτησε στη σχολή ζωγραφικής του Γεχούντα Πεν, στο Βιτέμπσκ, με στόχο να ολοκληρώσει αργότερα τις σπουδές του στην πρωτεύουσα της Ρωσίας. Το χειμώνα του 1906, εγκαταστάθηκε στην Αγία Πετρούπολη, έχοντας προηγουμένως εξασφαλίσει την ειδική άδεια που έπρεπε να κατέχει κάθε Εβραίος, την εποχή εκείνη, προκειμένου να κατοικήσει μόνιμα στην πρωτεύουσα.

Στην Αγία Πετρούπολη κατάφερε να κερδίσει υποτροφία για σπουδές στη γνωστή σχολή Svanseva, όπου δίδασκε ο Λέον Μπακστ, σχεδιαστής σκηνικών για το ρωσικό θέατρο και εκπρόσωπος του συμβολισμού. Τα πρώτα έργα του Σαγκάλ χαρακτηρίζονταν από θέματα που επανήλθαν και σε μεταγενέστερους πίνακές του, όπως αγροτικές σκηνές ή θέματα εμπνευσμένα από τη ζωή στην ύπαιθρο και την επαρχία. Το φθινόπωρο του 1909 γνώρισε την Μπέλα Ρόζενφελντ, κόρη Εβραίου κοσμηματοπώλη από την πόλη του Βίτεμπσκ, την οποία παντρεύτηκε τελικά το 1915 και στην οποία είναι αφιερωμένοι αρκετοί από τους πίνακές του.

Το 1910, με τη βοήθεια του προστάτη του, Max Winawer, ταξίδεψε στο Παρίσι όπου ήρθε σε επαφή με το έργο πρωτοπόρων καλλιτεχνών της εποχής, όπως των ιμπρεσιονιστών, του Πωλ Γκωγκέν, του Βίνσεντ βαν Γκογκ ή του Ανρί Ματίς. Εξίσου επιδραστική υπήρξε και η επίσκεψή του στο Λούβρο, η οποία όπως ο ίδιος σημειώνει στα απομνημονεύματά του, τον «σημάδεψε». Στο Παρίσι ο Σαγκάλ συνδέθηκε επίσης με τον Γάλλο ποιητή Γκιγιώμ Απολλιναίρ, ο οποίος προσπαθούσε να του εξασφαλίζει ευκαιρίες να εκθέτει τα έργα του. Εκείνος του αφιέρωσε με τη σειρά του τον πίνακα Φόρος τιμής στον Απολιναίρ (1911). Σε ορισμένους από τους πίνακες του Σαγκάλ εκείνης της περιόδου, όπως στο Αδάμ και Εύα (1912) διαφαίνεται η σχέση του με το κίνημα του κυβισμού, αν και θεωρείται πως επηρεάστηκε λιγότερο από τους θεμελιωτές του, δηλαδή τον Πάμπλο Πικάσσο και τον Ζωρζ Μπρακ, και περισσότερο από το έργο του Ρομπέρ Ντελωναί. Την Άνοιξη του 1914, μετά από πρόταση του Απολιναίρ, ο εκδότης του περιοδικού Der Sturm (Η Θύελλα) Χέρβαρτ Βάλντεν, ανέλαβε την οργάνωση της πρώτης ατομικής έκθεσης του Σαγκάλ στο Βερολίνο.

Το καλοκαίρι του ίδιου έτους, επισκέφτηκε το Βιτέμπσκ. Η έναρξη του Α' Παγκοσμίου πολέμου και το κλείσιμο των συνόρων παρέτειναν τελικά την παραμονή του στη Ρωσία. Παρά την επιθυμία του να αποφύγει τη στράτευση, τελικά τοποθετήθηκε σε μία νευραλγική οικονομική υπηρεσία στην Αγία Πετρούπολη, όπου η θητεία του αντιστοιχούσε σε υπηρεσία στο μέτωπο. Μετά τα γεγονότα της ρωσικής επανάστασης, ο Λένιν διόρισε ως υπεύθυνο για θέματα πολιτισμού τον Ανατόλι Λουνατσάρσκι, ο οποίος ήταν γνωστός του Σαγκάλ από την περίοδο που ζούσε στο Παρίσι. Χάρη στη γνωριμία τους, το Σεπτέμβριο του 1918, διορίστηκε επίτροπος Καλών Τεχνών στο Βιτέμπσκ. Στα πλαίσια των νέων καθηκόντων του, οργάνωσε εκθέσεις και επαναλειτούργησε τη Σχολή Καλών Τεχνών της πόλης, όπου κατόρθωσε να συγκεντρώσει σημαντικούς δασκάλους όπως ο Ελιέζερ Λισίτσκι και ο Καζιμίρ Μαλέβιτς. Έχοντας επιφυλάξεις για την επανάσταση και ειδικότερα σε ό,τι αφορούσε τις ιδέες της για την τέχνη, ο Σαγκάλ παραιτήθηκε το Μάιο του 1920 και μετακόμισε στη Μόσχα, όπου ανέλαβε τη διακόσμηση του Εβραϊκού Θεάτρου της πόλης. Την περίοδο εκείνη, η οικονομική βοήθεια των σοβιετικών καλλιτεχνών ήταν ανάλογη της «χρησιμότητας» του έργου τους ενώ και οι επιχορηγήσεις που αποσπούσε ο Σαγκάλ ήταν πενιχρές, με αποτέλεσμα να αντιμετωπίσει οικονομικά προβλήματα, γεγονός που συνέβαλε στην απόφασή του να εγκατασταθεί στο Βερολίνο, όπου παλαιότερα ο Βάλντεν είχε πουλήσει πίνακές του. Τα χρήματα που είχε κερδίσει ο Σαγκάλ από τις πωλήσεις αυτές είχαν ωστόσο χάσει την αξία τους.

Το Σεπτέμβριο του 1923 εγκαταστάθηκε εκ νέου στο Παρίσι και τον επόμενο χρόνο παρουσιάστηκε η πρώτη αναδρομική έκθεση έργων του και ακολούθησε η πρώτη του ατομική έκθεση στη Νέα Υόρκη. Όπως σημειώνει ο ίδιος ο Σαγκάλ στα απομνημονεύματά του, η δεκαετία 1923-1933 υπήρξε η πιο ευτυχισμένη της ζωής του. Την περίοδο αυτή υπέγραψε συμβόλαιο με τον έμπορο τέχνης Bernheim, με αποτέλεσμα να απαλλαχθεί από οικονομικές έγνοιες αλλά και να γίνει ευρύτερα γνωστός σε διεθνές επίπεδο.

Ο Μωυσής και η φλεγόμενη βάτος (Moses and the burning bush), λιθογραφία του Μαρκ Σαγκάλ, μέρος ενός ευρύτερου κύκλου έργων ονόματι «Η Ιστορία της Εξόδου» που δημοσιεύτηκε το 1966.

Όταν η γαλλική κυβέρνηση υπέγραψε συμφωνία συνθηκολόγησης με τη ναζιστική Γερμανία, ο Σαγκάλ δεν μπορούσε να παραμείνει ασφαλής στη Γαλλία. Συνελήφθη στη Μασσαλία και επρόκειτο να παραδοθεί στους Γερμανούς, ωστόσο τελικά σώθηκε από αμερικανική παρέμβαση. Χάρη στη φήμη του, ο ίδιος κατόρθωσε να ξεφύγει από την προοπτική των στρατοπέδων συγκέντρωσης και στις 7 Μαΐου 1941 επιβιβάστηκε με την οικογένειά του σε πλοίο που τους μετέφερε στις Ηνωμένες Πολιτείες για να εγκατασταθούν τελικά στην πόλη της Νέας Υόρκης. Στις 2 Σεπτεμβρίου 1944 πέθανε η σύζυγός του Μπέλα Ρόζενφελντ και δύο χρόνια αργότερα ο Σαγκάλ επέστρεψε στην Ευρώπη.

Μετά την επιστροφή του στη Γαλλία η φήμη του άρχισε να αυξάνεται σταθερά. Το 1959 έγινε επίτιμο μέλος της Αμερικανικής Ακαδημίας Τεχνών και Γραμμάτων και στα επόμενα χρόνια διοργανώθηκαν αναδρομικές ή ατομικές εκθέσεις του σε διάφορες πόλεις, ενώ το 1973 εγκαινιάστηκε το Εθνικό Μουσείο Σαγκάλ στη γαλλική Νίκαια. Στα τελευταία χρόνια της ζωής του ασχολήθηκε εκτεταμένα με τοιχογραφίες, ψηφιδωτά και υαλογραφήματα, με σημαντικότερες δημιουργίες το εσωτερικό της εκκλησίας στο Plateua-d' Assy της Σαβοΐας (1957), τα βιτρώ του καθεδρικού ναού της πόλης Μετς και της συναγωγής της Πανεπιστημιακής Κλινικής της Ιερουσαλήμ (1962), τα παράθυρα του κτιρίου των Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη και την οροφή της όπερας του Παρισιού (1964) καθώς και οι τοιχογραφίες για το κτίριο του κοινοβουλίου στην Ιερουσαλήμ (1966).

Πέθανε στις 28 Μαρτίου 1985 σε ηλικία 97 ετών, στην κοινότητα του Αγίου Παύλου, στη νοτιοανατολική Γαλλία. Το 1997 ιδρύθηκε το Μουσείο Σαγκάλ στη γενέτειρά του, το οποίο περιλαμβάνει αντίγραφα των έργων του.

Έργο

Τα έργα του Σαγκάλ χαρακτηρίζονται έντονα από προσωπικά στοιχεία καθώς και από την «απλοϊκή» ιδιομορφία τους. The Lovers

Η θεματολογία του, κατά βάση ποιητική και φανταστική, είναι βασισμένη κυρίως σε προσωπικά βιώματα, άρρηκτα συνδεδεμένη επίσης με την εβραϊκή του καταγωγή, ενώ είναι χαρακτηριστικό πως σπανίζουν οι προσωπογραφίες. Κινήθηκε συστηματικά γύρω από τον άξονα της εβραϊκής παράδοσης και του ρωσικού φολκλόρ, αν και στο ύστερο έργο του απομακρύνθηκε ελαφρά, χρησιμοποιώντας θέματα από την αρχαία Ελλάδα, όπως στους πίνακες Πτώση του Ίκαρου (1975) ή Ο μύθος του Ορφέα (1977), καθώς και απλές καθημερινές σκηνές.

Αν και έζησε παράλληλα με την εξέλιξη πολλών κινημάτων της μοντέρνας τέχνης, το έργο του δύσκολα μπορεί να ενταχθεί σε κάποιο από αυτά.

The Blue Violinist Lovers and Diaisies.

δικτυογραφία : βικιπαίδεια κ.α.

Γρανίτα - Σορμπέ

Και μετά τα παγωτά, κάτι επίσης δροσερό , καλοκαιρινό και σίγουρα με λιγότερες θερμίδες από το παγωτό.

Η γρανίτα

Υπάρχει σε διάφορες γεύσεις λεμόνι, φράουλα, , πορτοκάλι,

βατόμουρο, καρπούζι,και γρανίτα καφέ

Ενα ποτήρι γρανίτα φράουλα περιέχει 170 θερμίδες, ενώ 1 ποτήρι γρανίτα λεμόνι 150 θερμίδες.

Και συνταγούλα

Γρανίτα καρπούζι

Υλικά (για 6 μερίδες)
• 150 γρ. ψιλή ζάχαρη
• 150 ml νερό
• 1 μικρό καρπούζι (περίπου 1.750 γρ.)
• ξύσμα και χυμός από 2 λάιμ (μοσχολέμονα)
• προαιρετικά, φέτες λάιμ για το σερβίρισμα

Εκτέλεση
• Σε μια κατσαρόλα ρίχνετε τη ζάχαρη και το νερό, τη βάζετε σε μέτρια φωτιά μέχρι να διαλυθεί και στη συνέχεια αφήνετε το μείγμα να φτάσει σε σημείο βρασμού. Μεταφέρετε το σιρόπι σε ένα πυρίμαχο μπολ, το αφήνετε να κρυώσει και στη συνέχεια το βάζετε στην ψύξη.
• Κόβετε το καρπούζι σε τέταρτα, αφαιρείτε τα κουκούτσια και δουλεύετε την ψίχα στο μπλέντερ μέχρι να πολτοποιηθεί.
• Αδειάζετε τον πουρέ καρπουζιού σε ένα ρηχό πλαστικό μπολ. Προσθέτετε το σιρόπι, το χυμό και το ξύσμα λάιμ και ανακατεύετε καλά. Σκεπάζετε το μπολ και καταψύχετε για 2 ώρες, μέχρι το μείγμα στις άκρες να γίνει σαν μους. «Σπάτε» το παγωμένο μείγμα με ένα πιρούνι και ξαναβάζετε τη γρανίτα στην κατάψυξη.
• Καταψύχετε για άλλες 2 ώρες, ανακατεύοντας κάθε 30 λεπτά. Σερβίρετε σε μπολ ή ποτήρια και γαρνίρετε, αν θέλετε, με φέτες λάιμ.
• Μπορείτε να βρέξετε το χείλος του κάθε ποτηριού με νερό, να το περάσετε με ζάχαρη και στη συνέχεια να σερβίρετε τη γρανίτα. Επίσης μπορείτε να προσθέσετε από πάνω λίγο Cointreau, τεκίλα ή λευκό ρούμι και έπειτα να γαρνίρετε με φέτες λάιμ.

Ο Φρανκ Έπερσον ήταν μόλις έντεκα ετών το 1905 όταν άφησε ένα μείγμα σόδας και νερού σε ένα μπολ μαζί με ένα ξυλάκι για ανακάτεμα. Οι θερμοκρασία εκείνη τη νύχτα στο Σαν Φρανσίσκο έπεσε δραματικά και το επόμενο πρωί το μείγμα είχε παγώσει πάνω στο ξυλάκι. Αναμειγνύοντας και χυμό φρούτου δημιούργησε την πρώτη γρανίτα με το όνομα Epsicle και 18 χρόνια αργότερα εξασφάλισε την ευρεσιτεχνία ονομάζοντας την Popsicle.

Και σχετικό με την γρανίτα είναι

το Σορμπέ

και sorbet συνταγούλα

Σορμπέ φράουλας (για 6 άτομα)
Yλικά:
•1 φλιτζάνι κρέμα γάλακτος
• 1/2 κιλό φράουλες
• 1 φλιτζάνι ζάχαρη
• 1 ποτηράκι κονιάκ
Eκτέλεση: Xτυπάμε την κρέμα γάλακτος σε σφιχτή σαντιγί. Πολτοποιούμε τις φράουλες στο μπλέντερ μαζί με τη ζάχαρη και το κονιάκ. Aναμειγνύουμε απαλά τη σαντιγί με τον πολτό των φρούτων. Tοποθετούμε το μείγμα σε δοχείο παγωτού και το καταψύχουμε.

Σορμπέ, εκ του ιταλικού sorbetto, εκ του τουρκικού chorbet, εκ του αραβικού charab.

Και ποιές είναι οι διαφορές του σορμπέ από την γρανίτα.

Το σορμπέ περιέχει την πούλπα, τη σάρκα δηλαδή των φρούτων και περισσότερη ζάχαρη από τη γρανίτα. Συνεπώς έχει πλουσιότερη υφή και γλυκύτερη γεύση. Συχνά προστίθεται σαμπάνια, λικέρ ή πορτό, μηλίτης ή κάποιο γλυκό κρασί, βότκα ή αρωματικό απόσταγμα οίνου. Προφανώς στην περίπτωση αυτή το σιρόπι μας θα είναι πιο ελαφρύ. Μερικοί χρησιμοποιούν ασπράδια αβγών που όμως μειώνουν τη γεύση των φρούτων. Η οποία αντιθέτως εντείνεται και αποκαλύπτεται με τον χυμό λεμονιού.

Η γρανίτα φτιάχνεται από χυμό φρούτων (δίχως την πούλπα), τσάι, καφέ ή αφεψήματα μαζί με σαφώς αραιότερο σιρόπι. Συνεπώς έχει λεπτότερη υφή, πιο άγλυκη γεύση, μικροσκοπικούς κρυστάλλους που θυμίζουν τις παγέτες του γρανίτη. Οινοπνευματώδη ποτά δύνανται να προστεθούν. Μπορούν πάλι να ενσωματωθούν φρουτάκια που έχουν προηγουμένως υποστεί λουτρό σε λικέρ. Απαραίτητος πάντα ο χυμός λεμονιού, γευστικός καταλύτης.

1 ποτήρι γρανίτα παρέχει κατά μέσο όρο 150 θερμίδες.
1 ποτήρι σορμπέ παρέχει κατά μέσο όρο 280 θερμίδες.

Υπάρχει αισθητή διαφορά θερμιδών, τολμώ να πω. Περίπου οι διπλάσιες.

Τέλος υπάρχουν και τα sherbet.

Τα sherbets είναι σορμπέ με την προσθήκη κάποιου γαλακτοκομικού προιόντος, συνήθως μόνον γάλακτος και όχι αυγών.

Δικτυογραφία : tovima , kathimerini, vita.gr, forher.gr, foto flickr.

Παγωτό - Ice cream

Ήλιος, θάλασσα κι ένα παγωτό στο χέρι: ο ιδανικός συνδυασμός για ένα απολαυστικό καλοκαίρι.

Με τέτοια ζέστη αυτές τις μέρες δεν θα μπορούσα να κάνω αφιέρωμα για σούπες. Σκέφτηκα να σας δροσίσω λίγο και να λύσουμε την παρεξήγηση όσον αφορά το παγωτό.

Γιατί είναι παρεξηγημένος πειρασμός.

Παγωτό < παγ- (< πήγνυμι) + (παραγωγική κατάληξη) -ωτό (ουδέρετο της -ωτός). Μάθαμε από που βγαίνει. Οχι από την παγωτομηχανή όπως νομίζαμε, αλλά από το ρήμα πήγνυμι. Λύθηκε η πρώτη παρεξήγηση.

Ποιός ανακάλυψε το πρώτο παγωτό?

Η αλήθεια είναι πως υπάρχουν πολλές ιστορίες για το ποιός ανακάλυψε το πρώτο παγωτό, κανείς όμως δεν μπορεί να μας δώσει μια

σίγουρη απάντηση σ' αυτό το πολύ ενδιαφέρον ερώτημα. Αυτό οφείλεται στο ότι δεν υπάρχουν γραπτά κείμενα που να αποδεικνύουν ότι μια από τις ιστορίες αυτές είναι αληθινή!

• Ο πρόγονος του παγωτού δημιουργήθηκε για πρώτη φορά στην Κίνα, γύρω στο 2000 π.Χ. Παρασκευαζόταν από ελαφρώς βρασμένο ρύζι, μυρωδικά και γάλα, τα οποία τοποθετούνταν στο χιόνι για να πήξουν.

• Αργότερα παρασκευάστηκαν γλυκά με βάση παγωμένους χυμούς φρούτων, με ή χωρίς γάλα, και κατά το 13ο αιώνα μπορούσε να τα αγοράσει κάποιος εύκολα στους δρόμους του Πεκίνου. Το 14ο αιώνα έκαναν την εμφάνισή τους στην Ευρώπη, συγκεκριμένα στην Ιταλία, παγωμένα φρούτα και γάλα, τα οποία έφερε ο Μάρκο Πόλο.

• Το 16ο αιώνα υπήρχαν αποθήκες γεμάτες χιόνι για το πάγωμα των σερμπετιών στο σαράι του σουλτάνου της Κωνσταντινούπολης. Το 1533, όταν η Κατερίνα των Μεδίκων παντρεύτηκε τον Ερρίκο Β' της Γαλλίας, έφερε στη νέα της πατρίδα ένα παγωμένο επιδόρπιο από γλυκιά κρέμα, η οποία έμοιαζε πολύ με το σημερινό παγωτό. Η τιμή του ήταν αστρονομική, αφού δεν ήταν καθόλου εύκολο να διατηρηθεί ο πάγος το κατακαλόκαιρο.

• Ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Νέρων, προφανώς έστελνε σκλάβους που έτρεχαν πολύ γρήγορα στα βουνά για να του φέρουν χιόνι και πάγο, με τον οποίο πάγωνε τα φρουτοποτά που του άρεσαν πολύ.

• Παράλληλα λέγεται πως ο Γάλλος De Mirco που ήταν σεφ του βασιλιά Καρόλου του Πρώτου, σέρβιρε σε μια μεγάλη τελετή ένα πρωτοποριακό επιδόρπιο, μια "παγωμένη κρέμα". Στους καλεσμένους άρεσε τόσο πολύ αυτή η "παγωμένη κρέμα" που ο Κάρολος υποσχέθηκε στο σεφ του πολλά λεφτά για να κρατήσει μυστική τη συνταγή του και να την χρησιμοποιεί μόνο στις δικές του τελετές.

Για να υπάρχει και σήμερα αυτή η γευστικότατη παγωμένη κρέμα μάλλον ο σεφ δεν θα τήρησε την υπόσχεση του, ή... κάποιος άλλος είναι υπεύθυνος για τη συνταγή!

• Κάποιος Έλληνας ποιητής στην αρχαία Ελλάδα περιέγραψε κάποτε κάτι σαν χιόνι με συστατικά, φρούτα, μέλι ή ροδόσταγμα. Οι αρχαίοι Έλληνες έτρωγαν χιόνι ανακατεμένο με μέλι και φρούτα στην αγορά της Αθήνας καθώς ο πατέρας της ιατρικής Ιπποκράτης ενθάρρυνε τους αρχαίους Έλληνες ασθενείς να τρώνε πάγο. Υπάρχουν ακόμα και μαρτυρίες που λένε πως στο Μεγάλο Αλέξανδρο άρεσε ιδιαίτερα το "φαγώσιμο χιόνι"! Αυτό μας δείχνει πως προφανώς και στην αρχαία Ελλάδα φαίνεται πως γνώριζαν το παγωτό σε κάποια μορφή.

Το παγωτό λοιπόν ήταν αποκλειστικό προνόμιο των πλουσίων. Όμως γύρω στα 1560 ένας Ισπανός γιατρός που ζούσε στη Ρώμη, ο Μπλάσιους Βιλαφράνκα, ανακάλυψε ότι προσθέτοντας νιτρική ποτάσα στο χιόνι και στον πάγο μπορούσε να καταψύξει οτιδήποτε πολύ πιο γρήγορα.

Κάποιες πρώτες συνταγές του παγωτού εμφανίστηκαν το 1700, σε ένα γαλλικό βιβλίο με τον τίτλο «Η Τέχνη του να Φτιάχνεις Παγωτό». Ο Αμερικανός Πρόεδρος Τόμας Τζέφερσον είχε στην κατοχή του μια συνταγή για παγωτό βανίλια, ενώ ο Τζορτζ Ουάσινγκτον είχε πληρώσει σχεδόν 200 δολάρια, που για τα δεδομένα της εποχής ήταν αρκετά χρήματα, για μια συγκεκριμένη, σπάνια, συνταγή.

Αυτή η εφεύρεση έδωσε μεγάλη ώθηση στην παραγωγή παγωτού. Κατά το 19ο αιώνα το παγωτό διαδόθηκε στην Αγγλία και στην Αμερική χάρη στους Ιταλούς μετανάστες που το πωλούσαν στους δρόμους. Οι παγωτατζήδες ονομάστηκαν "χόκι-πόκι", παράφραση του "Ecco un poco", που σημαίνει "ορίστε λιγάκι".

Βέβαια υπάρχουν κι άλλες πολλές ιστορίες, για το πως πρωτοδημιουργήθηκε το παγωτό και από ποιόν.

Το πιο πιθανό είναι να ανακαλύφθηκαν ταυτόχρονα σε διάφορα μέρη της γης από διάφορους δημιουργούς, διάφορες μορφές παγωτού οι οποίες εξελίχθηκαν με τα χρόνια στη μορφή που έχουμε σήμερα.

Αυτό που σίγουρα είναι αποδεδειγμένο, είναι ότι το πρώτο παγωτό σε ξυλάκι παρασκευάστηκε το 1903 από τον Harry Bust και από τότε υπάρχει από πολλούς "παγωτοπαραγωγούς" σε περίπτερα και καταστήματα σε όλο τον κόσμο!

Κάτι που μπορεί να σας έτυχε σε σχέση με την κατανάλωση ενός ωραίου, παγωμένου παγωτού ίσως να ήταν ένας ξαφνικός ανεξήγητος πονοκέφαλος. Ξέρετε που οφείλεται αυτός;

Καθετί που τρώμε έρχεται σε επαφή με τον ουρανίσκο πριν το καταπιούμε. Όταν αυτό που βάλαμε στο στόμα μας είναι πολύ κρύο ερεθίζονται κάποια νεύρα που υπάρχουν στον ουρανίσκο. Υπάρχει επίσης η θεωρία ότι διαστέλλονται τα αγγεία στον εγκέφαλο. Είναι πιθανόν ότι είτε ο ερεθισμός των νεύρων είτε η διαστολή των αγγείων, μας προκαλούν τον πονοκέφαλο.

Συνήθως ο πονοκέφαλος αυτός διαρκεί μόνο λίγο, 30 έως 60 δευτερόλεπτα, και φεύγει μόλις επανέλθει το στόμα σας σε κανονική θερμοκρασία. Εάν είναι πολύ ενοχλητικός μπορείτε να δοκιμάσετε να αφήσετε το παγωτό να ζεσταθεί λίγο πριν το φάτε και να μειώσετε την ταχύτητα με την οποία το καταβροχθίζετε!

Το παγωτό α λα Ελληνικά και πώς φτιαχνόταν

Το παγωτό δεν άργησε να μαγέψει και τους Έλληνες λάτρεις των δροσιστικών γεύσεων. Στην Ελλάδα οι πρώτοι παραδοσιακοί παγωτατζήδες χρησιμοποιούσαν ένα μεγάλο κάδο που τον γέμιζαν με πάγο και αλάτι. Είναι γνωστό ότι πριν από την εμφάνιση των ηλεκτρικών ψυγείων οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν αμμωνία για την κατασκευή του πάγου, και αλάτι για τη συντήρησή του. Μέσα στον κάδο αυτό λοιπόν βύθιζαν ένα δεύτερο δοχείο γεμάτο με γάλα και ζάχαρη που το ανακάτευαν συνεχώς με ένα τεράστιο γουδοχέρι, μέχρι να γίνει παχιά κρέμα και να πήξει.

Το μεγαλύτερο παγωτό του κόσμου

Ανατρέχοντας στο βιβλίο με τα ρεκόρ Γκίνες, βρήκαμε ότι το μεγαλύτερο παγωτό στον κόσμο κατασκευάστηκε από μια παρέα Καλιφορνέζων (ήταν άραγε Ιταλικής καταγωγής;) Ήταν τόσο μεγάλο που έφτανε, ούτε λίγο ούτε πολύ, τα 3,6 μέτρα σε ύψος, τα 17.665 λίτρα σε βάρος ενώ η γαρνιτούρα του από πάνω…… Ναι!:

Ήταν 3 ολόκληροι τόνοι από κερασάκια, μπισκότα και σαντιγί.

Η ατυχία του καλόπιστου εφευρέτη

Η πρώτη μηχανή παγωτού κατασκευάστηκε από μια δαιμόνια Αμερικανίδα νοικοκυρά το 1846. Η τετραπέρατη αλλά παρόλα αυτά αφελής κα Νάνσυ Τζόνσον, τόσο πολύ ενθουσιάστηκε με την εφεύρεσή της που δεν κρατήθηκε κι έτρεξε να την επιδείξει σε όλους τους γείτονες.

Δεν ένιωσαν όμως κι εκείνοι τα ίδια πηγαία συναισθήματα χαράς και συμπαράστασης. Αντίθετα, ένας κατεργάρης Ιάπωνας με το όνομα Γιανκ έσπευσε να κατοχυρώσει την ευρεσιτεχνία ως δικό του δημιούργημα, και από τότε θεωρείται εκείνος ως ο εφευρέτης της παγωτομηχανής.

Τουλάχιστον είχε την ευγένεια να δώσει στο κατασκεύασμά του το όνομα της άτυχης κυρίας Τζόνσον.

Ποια είναι η σύσταση του παγωτού;

• 10% - 16% λίπος γάλακτος
• 9 - 12% πρωτεϊνες (καζεϊνες) και υδατάνθρακες (λακτόζη)
• 12 - 16% γλυκαντικές ουσίες, κυρίως συνδυασμός σουκρόζης και γλυκόζης 0.2 - 0.5% σταθεροποιητές και γαλακτωματοποιητές
• 55% - 64% νερό
• ασβέστιο (σε υψηλή βιοδιαθεσιμότητα)
• φώσφορο
• βιταμίνες Α, Ε, Β1, Β2, Β6

Ποιοί είναι οι 7 λόγοι που αγαπάμε το παγωτό;

1. Είναι από τις καλύτερες πηγές ασβεστίου λόγω του γάλακτος που περιέχει. Η μη επαρκής πρόσληψη ασβεστίου, του κυριότερου συστατικού των οστών, από τη διατροφή μπορεί να μειώσει σημαντικά την οστική πυκνότητα.
2. Είναι πηγή βιταμινών Α, Ε, Β1, Β2, Β6
3. Έχει αντιοξειδωτική δράση καθώς περιέχει κακάο, ξηρούς καρπούς (πολυφαινόλες) και φρούτα (βιταμίνες Α, Ε) .
4. Νομοθετικά, τα συντηρητικά απαγορεύονται στο παγωτό. Η διατήρησή τους εξασφαλίζεται με την παστερίωση και την κατάψυξη.
5. Τα παγωτά τύπου light μπορούν να τα καταναλώνουν και οι διαβητικοί.
6. Οι πρωτεϊνες, οι υδατάνθρακες και τα λιπαρά του παγωτού προέρχονται σε μεγάλο ποσοστό από το γάλα, γι’αυτό και είναι υψηλής βιολογικής αξίας.
7. Είναι ο πιο γλυκός και ο πιο δροσιστικός πειρασμός για μικρούς και μεγάλους.

Παρεξηγημένο όσο κανένα άλλο τρόφιμο με τόσο πλούσια διατροφική αξία, έχει κατηγορηθεί από την υπερπροστατευτική Ελληνίδα μάνα ως επιβλαβές για την υγεία, υπαίτιο για το κοινό κρυολόγημα και παχυντικό. Στην πραγματικότητα, δεν είναι τίποτε από τα παραπάνω. Το παγωτό έχει χειρότερη εικόνα από αυτήν που του αξίζει. Συγκρινόμενο με την πίτσα και τα χάμπουργκερ, η περιεκτικότητά του σε λιπαρά και σε θερμίδες είναι γενικά λιγότερο από το μισό. Eνα απλό παγωτό ξυλάκι έχει μόλις 150 θερμίδες, ενώ ακόμα και το πιο πλούσιο παγωτό σε γεύσεις και σιρόπια είναι γενικά λιγότερο θερμιδοφόρο από μια πάστα ζαχαροπλαστείου.

Λύσαμε και δεύτερη παρεξήγηση. Το παγωτό δεν παχαίνει. Απλά πρέπει να το ζητάτε χωρίς θερμίδες, όταν παραγγέλνετε.

Παγωτά διαίτης
Τα τελευταία χρόνια ολοένα και διευρύνεται η γκάμα των διαιτητικών παγωτών, τύπου diet, light, slim. Τα παγωτά αυτά περιέχουν υποκατάστατα ζάχαρης -συνήθως ακεσουλφαμικό κάλιο, σορβιτόλη ή μαλτοδεξτρόζη και χαμηλή έως μηδενική περιεκτικότητα σε λίπος. Προσοχή όμως: Οσα παγωτά διαίτης διαθέτουν επικάλυψη σοκολάτας ή απομίμησης σοκολάτας περιέχουν οπωσδήποτε λιπαρά συστατικά.

Πάρτε και μια συνταγούλα για ελαφρύ παγωτάκι:

Παγωτό γιαούρτι

Πρόκειται για ένα παγωμένο επιδόρπιο, το οποίο μπορεί να αντικαταστήσει το αγαπημένο παγωτό. Η θερμιδική του απόδοση είναι μικρή, αντίθετα προς τη θρεπτική του αξία.
Υλικά για 5 μερίδες

• ½ κιλό γιαούρτι (1,5% λιπαρά)
• 6-8 φράουλες (100 γρ.)
• 1 ροδάκινο (100 γρ.)
• 2 βερίκοκα (100 γρ.)
• 1 κουταλιά σούπας χυμό λεμονιού
• 50 γρ. ζάχαρη

Εκτέλεση

Λιώνετε στο μπλέντερ τις φράουλες, το ροδάκινο και τα βερίκοκα, προσθέτετε το χυμό λεμονιού και τη ζάχαρη και ανακατεύετε πολύ καλά. Βάζετε το μίγμα σε ένα μπολ και προσθέτετε το γιαούρτι. Ανακατεύετε πολύ καλά, το τοποθετείτε σε μία φόρμα και το βάζετε στο ψυγείο. Μόλις παγώσει μπορείτε να το σερβίρετε γαρνίροντας με φρούτα.

Θρεπτική αξία

Θερμίδες/μερίδα: 127
Πρωτεΐνες: 6 γρ.
Υδατάνθρακες: 23 γρ.
Λίπη: 2 γρ.
Ριβοφλαβίνη: 0,25 mg
Ασβέστιο: 190 mg
Φωσφόρος: 154 mg
Βιταμίνη A: 80 RE (κυρίως από βερίκοκο)
Βιταμίνη C: 17 mg (κυρίως από φράουλες)

Διατροφικό σχόλιο

Βασικό του συστατικό αποτελεί το γιαούρτι, το οποίο, όπως όλα τα γαλακτοκομικά, πρέπει να συνιστά αναπόσπαστο μέρος του καθημερινού διαιτολογίου. Το γεγονός ότι είναι ημίπαχο υποβιβάζει την ποσότητα του ανεπιθύμητου κορεσμένου λίπους στο 1 γρ. και μας επιτρέπει να συγκρατήσουμε μόνο τα θετικά χαρακτηριστικά του τροφίμου. Όπως φαίνεται και από τη θρεπτική ανάλυση, βασική συνεισφορά του γιαουρτιού στη διατροφή ενός ατόμου αποτελούν η ριβοφλαβίνη, το ασβέστιο και ο φωσφόρος.

Η ριβοφλαβίνη συμμετέχει στην απελευθέρωση ενέργειας από τα κύτταρα του ανθρώπινου σώματος. Το γιαούρτι αποτελεί την καλύτερη πηγή ριβοφλαβίνης, ανά θερμίδα αποδιδόμενης ενέργειας, κάτι που αποδεικνύεται από το γεγονός ότι στο συγκεκριμένο πιάτο εμπεριέχεται το 20% της ημερήσιας συνιστώμενης ποσότητας.

Επίσης, το ασβέστιο είναι ένας ακόμη σημαντικός λόγος που συστήνεται η κατανάλωση γαλακτοκομικών καθημερινά. Συγκεκριμένα, για την κάλυψη των αναγκών ενός ενήλικα σε ασβέστιο, υπολογίζεται πως απαιτούνται καθημερινά δύο μερίδες γαλακτοκομικών, δηλαδή ένα ποτήρι γάλα και ένα κεσεδάκι γιαούρτι. Σε αυτό το σημείο να σημειώσουμε πως μία μερίδα από το συγκεκριμένο πιάτο καλύπτει το 20% της ημερήσιας συνιστώμενης δόσης ασβεστίου, του οποίου η απορρόφηση βελτιώνεται, όταν ο φωσφόρος βρίσκεται σε παρόμοια ποσότητα, όπως συμβαίνει εδώ.

Επιπρόσθετα, έρευνες έχουν αποδείξει πως η κατανάλωση γιαουρτιού μαζί με σάκχαρα είναι μία πολύ καλή εναλλακτική λύση στην κατανάλωση υδατανθρακούχων ποτών και επιδορπίων, επειδή το γιαούρτι δρα ενάντια στους μικροοργανισμούς της σιέλου που προκαλούν τερηδόνα, ενώ πρόσφατα συνδέθηκε και με μείωση της αρτηριακής πίεσης.

Επίσης, φαίνεται πως η ύπαρξη προβιοτικών (Τα προβιοτικά είναι ζωντανοί μικροοργανισμοί ή συνδυασμοί μικροβίων που χορηγούνται για να βελτιώσουν τη μικροβιακή χλωρίδα του ατόμου, κυρίως αυτή του γαστρεντερικού σωλήνα) στο γιαούρτι, του προσδίδει αντικαρκινικές ιδιότητες, καθώς και υπολιπιδαιμικές, εξαιτίας της μείωσης της οξείδωσης της LDL χοληστερόλης. Τέλος, το γιαούρτι, λόγω των μικροοργανισμών του, μπορεί να συστήνεται σε άτομα που πάσχουν από δυσανοχή στη λακτόζη, καθώς και για τη θεραπεία διαφόρων νόσων του εντέρου.

Τι λένε οι Ειδικοί:

H καθηγήτρια Olivia Pinho, κορυφαία διατροφολόγος από το Πανεπιστήμιο του Porto στην Πορτογαλία, λέει: «Tο παγωτό είναι κάτι παραπάνω από ένα κέρασμα. Mπορεί να αποτελέσει μέρος μιας υγιεινής διατροφής και να μετατρέψει τα μικρά διαλείμματα της μέρας σε απολαυστικές στιγμές. Mπορεί να θεωρηθεί τρόφιμο με διαθρεπτική αξία κι επομένως να ενταχθεί σ' ένα υγιεινό διαιτολόγιο, αποτελώντας μια καλή επιλογή σνακ».
H Dr. Ursula Schwab, κλινική διαιτολόγος στο Πανεπιστήμιο του Kuopio στη Φινλανδία, προσθέτει: «Tο παγωτό είναι μια καλή επιλογή ως σνακ ή επιδόρπιο, ειδικά όταν αντικαθιστά προϊόντα με αυξημένη ενέργεια χαμηλής διαθρεπτικής αξίας, όπως αρτοσκευάσματα με πολλά λιπαρά και σοκολάτες».

Δικτυογραφία: βικιλεξικό, οικαδε.gr, focus.gr. , iatronet.gr, kathimerini.gr, medlook.net, kayak, eportal.gr , athensvoice.gr, greeknewsonline.gr